Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 21 - 40
Charta de Logu Elianora de Arbarče Capitulos 21 - 40
21 - Qui leuarit mulieri
Volemus et ordinamus qui si alcunu homini leuarit pro forza muleri
coyada o ver alcuna atera femina qui esseret jurada isponxelarit
alcuna virgini pro forza et de sas secundas causas esseret
legitimamenti binquido siat iuygado qui paghit pro sa coyada liras D
et si no pagat infra dies XV decat esser juygadu siat illi segadu
s'uno pee pro modu quillu perdat, et pro sa bagadia siat iuygadu qui
paghit liras CC et siat anchu tenudo pro leuarela promugere si est
senza marido et plaquiat a sa femina. Et si non laleuat pro mugere
siat anchu tentu pro coyarela secundu sa conditioni de sa femina. Et
issa qualidadi de su homini. Et si cussas causas issu no podet
faghire a dies XV decat essere iuygadu siat illu segado s'uno pee
pro modu que lu perdat. Et pro sa virgini paguit sa simili pena et
sinon adi hui pagare seguint illu uno pee ut supra.
22 - Qui intrarit in domo.
Item ordinamus qui si alcunu homini intrarit pro forza a domu
d'alcuna femina coyada et tenent hi ellu et non l'apat apida
carnalimenti et est inde binchido legittimamente, siat juygadu a
pagare liras Centu, et si non pagat a dies XV decat esser iuygadu
seguent illu una origa tota. Et si alcunu homini esseret tentu cun
alcuna femina coyada in domo de sa femina et esseret voluntadi de sa
femina cussa codali femina siat afrustada et fostigada et
ispossedida dessis benes suos totu et de sas raxones suas gasi de
dodas comenti de ateros benis et romangat asu marido et non affigios
qui auirit cum cussu marido et ne cum atero marido caveret apidu
perinnantis et ne ad atero parente suo exceptu ad plaghere de cussu
marido cuz u quali auirit factu sa dita fallanza. Et issu homini
cunsu quali esseret acaptadu non siat frustadu ma deppiat pagare
infra dies XV decat essere juygadu liras Centu. Et si non pagarit
infra su dictu tempus siat illi segada una origa in totu. Etzo non
si intendat pro feminas qui siant publicas meretrices nen anchu in
casu qui sa femina andarit a domo de su homini, over de atera
persona qui non esseret habitatione dessa dita femina siat afrustada
ut supra.
23 - De femina coyada
Volemus et ordinamus qui si alcunu homini reeret over teneret
femina alcuna coyada palesamenti cun sa cali averet ad faghere
carnalimente contra a sa voluntadi de su marido et dimandandosila
cussu marido sila denegarit siat condennado in liras C. Sas qualis
deppiat pagare infra dies XV decat essere juygadu et si non pagat
siat illi segada una origa in totu: et issa femina siat condennada
secundu in su capidulu si contenit.
24 - Qui andarit a festa.
Constituimus et ordinamus: qui alcunu homini qui andarit a festa o
a sagra declesia nò bie deppiant portare arma peruna a pena de Liras
XXV et deperdere s'arma. Et sunt tenudos sus curadores et issos
hominis de sas villas de ciscuna curadoria hue sat faghere sa sagra
o festa; de tenne cusso homini qui adi benne armado et baturellu
tentu a sa corte cum s'arma qui ladi acatari ad pena de pagare sus
curadores cum sus hominis dessa curadoria liras X (deghe).
25 - De carthas bulladas.
Item ordinamus: qui ciaschuna persona siat licidu de batiri et
inspentari a sa corte ad omni bisungio carta bullada o non bullada
condaghi over ateras scripturas autenticas registradas o non
registradas qui siant in sa corte. Et si alcuna persona batiret
carta de notaiu ad Corona qui esseret falsa et vsaret illa
malesiosamente connoxendo cusu qui ledi batiri chedi essere falza
siat tentu et missidu in prexioni et condennado in arbitrio nostro
et isso nodaiu over scrivanu qui sa ditta carta auirit iscrita siat
condennadu et paghit liras chentu et si nò pagat infra unu mese
tagint fila sa manu destra. Et icussas causas o ver posessiones pro
qui chertarit over qui defenderet pro issu vigore decusta carta
falza siat lasada pasificamenti adicussa persona de qui deberet
essere ragioni bilimente et icussu dictu nodaiu plus non deppiat
usare su officiu dessa nodaria.
26 - Ordinamentos de furas.
Volemus et ordinamus: qui si alcuna persona furarit alcuna causa
sagrada dae alcuna eclesia o de domo d'eclesia cio est paramentus
libros et calighis o atera causa sagrada et est indi binchidu pro
testimongios o ver quillu confessarit paghit pro sa fura primarga
assa ecclesia pro s'unu V et a su rennu pro sa maquicia liras 1 et
si nò pagat sas liras 1 et pro s'unu V secundu cantu naradu de
subra: boghet silli unu ogu. Et dae sa fura primargia inantes siat
impicadu quindi morgiat et nò campit pro dinari.
27 - De cavallu e boi
Constituimus et ordinamusque si alcuna persona furarit couallu
domadu ebba domada o boe domado et est fura primargia si est dessu
rennu paghit prossunu deghe et de maquicia liras XXV et si est
d'eclesia o ver de atera persona paghit pro s'unu V et de maquicia
lire XV et si no pagat isso over atero homini prose e-du seghinti
una origa pro sa fura primargia, et de cussa fura primargia inanti
affurchent illu quindi morgiat.
28 - De cavallu rude.
Item ordinamus: que si alcuna persona furarit couallu rude ebba
baca boe o ver molente de su rennu: paghit pro s'unu X (DEGHE) et si
est d'eclesia o de atera persona paghit pro s'unu V et de maquicia
liras XV pro sa fura primargia secundu cantu naradu de subra: et si
nò pagat infra dies XV siat segada una origa. Et prosa secunda fura
paghit liras XXV infra dies XV decat esser iuygadu et si non pagat
isso over atero homini pro see tagint illi s'attera origa et daessas
duas furas insusu affurchent illu.
29 - De berbegues.
Volemus et ordinamus: que si alcuna persona furarit berbeghues o
porcho o ver cabra et est indi binchidu et est de su rennu paghit
prossunu deghi et si esseret de eclesia o ver de atera persona
paghit prossunu quinbi et paghit pro sa fura primargia de maquicia
liras XV, et si non pagat issu o ver atero homini pro se infra dies
XV decat essere juygadu seghent illi una origa, et pro sa secunda
fura paghit pro sa maquicia liras XXV et si no pagat isso o attero
homini prosse seghet silli s'atera origa, et daessas duas furas
insusu affurchet illu quindi morgiat, et bolemusque si plus persones
esserent affaguiri de sas ditas furas et esserent illi legitimamente
prouadu qui ciascuno deppiant incurrere insas secundas penas comenti
et participes et consententes et comenti et issu principali se
esseret solu et intendat sisi de impicari dae V pegus insusu, et dae
V pegos ingiosso paghit secundo de subra.
30 - De cani.
Constituimus et ordinamus qui si alcuna persona furarit alcunu cani
de loru ogiagaru et esseret dessu rennu et indest binchidu paghit
infra dies XV decat esser juygadu pro s'uno X (deghe), et si esseret
de ecclesia over de atera persona paghit pro s'unu V (quinbe) et de
maquicia liras V.
31 - De ortu dabis.
Item ordinamus qui si alcuna persona furarit hortu dabis et esseret
de su rennu paghit infra dies XV decat esset iuygadu prossunu deghe;
et si esseret de clesia o ver de atera persona paghit dessunnu
quinbe et niente de minus paghit de maquicia assa corte sodhus
chentu et emendet su dannu at chui at esser et non pagat issu o ver
attero homini pro se infra dies XV decat esser juygada tagint illi
una origla.
32 - Fura de lauore.
Volemus et ordinamus qui alcuna persona furarit lauore messadu o
ver senza messare et esseret dessu rennu paghit pross'unu deghe; et
si esseret de clesia o ver de atera persona paghit pro s'unu V.
Sindi est binchidu et pro maquicia paguit liras XV, et si non pagat
issu o ver ateru homini pro see seghet silli una origa.
33 - Fura de domo.
Constituimus er ordinamus qui si alcuna persona furarit domu agiena
et illa pertungherit affura in muro o ingienna, o in fenestra o in
cobertuta silli est prouado et indi est binchidu siat impicado pro
issa ghula quindi morgiat et de sos benes suos si paghit su dannu at
qui at esser fattu. Et niente de minus sus juradus de sa villa siant
tenudus de prouari et dellu batiri a diclarare et detenne su homini
in persona qui at auiri factu su mali et si no tennet et prouant:
paghint sos juradus comunalimenti cun su maiore et cun sus ateros
homines de sa villa su dannu at qui at esser et a su rennu paghint
sa villa manna liras C (100) et issa villa pizina liras L (50) et
issos benes de cussu homini qui ad avere fattu su mali siat in su
pagamentu dessu dittos dinaris.
34 - Lamentu de fura in domo.
Item ordinamus qui si alcuna persona si lamentarit de fura de domo
quilli at esser facta si non est facta in muro segadu o in gienna
segada o in fenestra segada o ver in cobertura segada deppiant
andare assu curadore alamentari si et issu curadore siat tenudo de
andari cun sos jurados de sa villa chircandu et investigando cussa
fura. Et si achaptant su cabudu de sa fura cussu in domo de qui
l'ant acaptare sa cosa furada: mostret comente siat sua propia o de
alcuna persona qui si l'averit acomandada et de qui l'at comporada
et si cussa prova non mostrat paghit cussa fura adicus sa at qui
esseret facta a sagramento suo quindi ad fagheri in manu de su
officiali. Et paghit de maquicia assa corte liras 1 infra dies XV
decat essere juygadu. Et si non pagat isso over atero homini prossee
seghent illu una origa pro sa fura premargia, et de sa primargia
infurchent illu quindi morgiat, et si nò si accaptarit su cabudu
dessa fura chertent indi cussu qui ad auiri recivido su damno cum
quimbi hominis de sa villa ad quindi ad auir isuspectu incussu modo
cio est qui cullu qui dimandat sa causa et narat qui siat sua et qui
silli siat furada mostret et prouet qui cussa causa siat sua
peghugiare. Et si nò mostrat: deppiat jurare culle aqui sat acaptare
qui non sillat furada nen leuada issu nen atere pro see. Et juradu
qui at averi siat libero et nò siat tenudo a pena nen condennatione
peruna.
35 - De tenne su furone
Volemus et ordinamus que si sa fura qui sat fagheri si iugheret et
lauarint daessuna curadoria a sa atera sia tenudo su curadore de
cussa villa ad hui sat iughere: de reer sa fura et detenni su furoni
sillat isquire infini ad qui ad benne su pubillu dessa causa furada
et si non lu tennet et nò arreeret sa fura: cussu curadore paghit
assu rennu sindest binchidu liras XXV. pro sa negligentia sua et
issa valsuda dessa fura ad cuyat esser.
36 - De denunciare sas largas.
Constituimus et ordinamus: qui siant tenudos sus curadores ciascuno
in sa curadoria sua de denunciare sas largas et issas furas qui
s'illo y ant fagheri a su armentargiu nostru de logu over officiali
maiore daessa die qui at esser facta maquicia a dies XV et issu
curadore qui non las at denunciare assu termen paghit de maquicia
assu rennu liras XXV.
37 - De tenne sus furones.
Item ordinamus: que sus curadores siant tenudos ciaschunu in sa
curadoria sua de tenne et fagheri tenne sos furones et malusfactores
et de mandarelos assa corte nostra cussos qui ant auiri factu
maquicia dae soddus Centu ingiossi de cussos si fazat pagare su
curadore et non los mandit assa corte.
38 - De proare sos cavallos.
Volemuset ordinamus: qui sos juradus siant tenudos ciaschuno in sa
curadoria sua de prouare sos cavallos domados et issas ebbas domadas
et issos boes domados et molentes qui sant hochier affura o qui sant
furare in sa villa o in habitatione dessa villa et si non lu
prouarint paghint sa fura a sos pubillos comunalimente sos juradus
cun sos hominis tottu de sa villa, et i cussu bestiamen cant
achaptare sos juradus de pardu ispeciadu ade nocte cio è couallu
domado ebba domada boe domadu et molente; siant tenudus dellu tenne
et baturellu assa corte, et issos juradus indi appant de cussu qui
ant batire a sa corte sa terza parte dessas tenturas, et cio si
intendat pro boes domadus qui in cussu tempus si paschit a muda si
tenerent pro qui debent giaghere in sa corte: et si alcunu maiore
pardu over atera persona miteret alcunu bestiamen dissu quest naradu
de subra dae foras at intro; paghit sodhus binti pro ciaschuna bolta
et pro ciaschuna bestia sindi est convinto.
39 - Qui non tennint su furone.
Item ordinamus: qui sos juradus qui at comandare su curadore pro
tenne su furoni et nò tenne su furone paghint assu rennu sodhus XX
pro juradu et issu dannu quilat aviri factu, et issos juradus
paghint sa maquicia cominalimente cun sa villa. Et si cussu homini
cat auiri fatu custa fura at esser fuidu et auirit alcuna causa desu
suo leuet silli et convertiscat si in cussu qui ant pagari sos
juradus cun sa villa pro pagamentu de cussu dannu cat auirit factu
et dessa maquicia.
40 - Qui compararit cavallu.
Volemus et ordinamus: qui si alcunu homini qui at comporare couallu
ebba boe baca porcho cabra over berbegue de su rennu dae alcunu
officiali maiore o pastore de rennu senza paraula dessu sengore
juygi o declesia o de atera persona senza paraula de su donno suo
paghit su comporadore secundu qui issu furoni et assu rennu pro unu
deghe et s'atera persona pro unu V, et is cussu qui at fagheri
cussas comporas et nò pagarit istit in prexioni infini a qui at
aviri pagadu ad icussu a qui esser fata sa fura et paghit de
maquicia Liras XV.
Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda
Dicius Antigus
Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento:
2012-01-29