Menu di Accesso Rapido: Contenuto della Pagina | Collegamento Pagina Principale | Inizio Pagina e Menu Rapido | Lista Spalla Sinistra | Lista Spalla Destra | Mappa del Sito | Informazioni sulla Sardegna | Funghi in Sardegna | Racconti in Bacheca | Sezione Viaggi | Fine Pagina
Logo FonteSarda (Fonte Sarda) Istoria e Limba Documentos Poesias e Dicius Antigus
Storia e Lingua Notizie Documenti Poesie e Proverbi Antichi
NO alle Scorie Nucleari! No a Sa Burrumballa Nucleari!
Pagina Principale A Totus

SARDIGNA Torra a Sa Prima Pazine - Vai alla HomePage in Lingua Sarda

G.A.D. Sardegna 01

Giassu Nou po sa Sardigna Arrecordarii de Chistionai in Sardu - Ricordati di Parlare in sardo quando puoi.

G.A.D. Pub.02

Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 41 - 60

Charta de Logu Capitulos 41 - 60

Charta de Logu Elianora de Arbarče Capitulos 41 - 60

41 - Qui isfundarit a bingia agiene.

Item ordinamus: qui si alcuna persona isfundarit bingia agiena o pumura affura et issa bingia o pumura è de su rennu paghit de maquicia liras l et issu damno cat aviri factu. Et si est sa bingia o pumura declesia over de atera persona paghit de maquicia liras xxv et issu dannu. Et si no pagat infra dies XV decat esser iuygadu: seghint silli sa manu destra et mendet su dannu at chui at esser factu inantes qui essat dae prexioni. Et de custos siant tenudos sos juradus de tenni su homini qui at auiri factu su mali et representari lu assa corte infra dies XV et si nò lu presentarint infra su dictu termen paghint sos juradus su dannu at chui esser factu et a sa camera nostra sodhus X per juradu.

42 - De qui lauarit prestanza.

Volemus et ordinamus: qui calunca persona de calunca gradu over stadu siat at leuare aluna prestanza a comandicia over deppidu alcunu incredenza over in atero mò cuz carta offenza carta: et nò at pagare adicussu quillat auiri prestadu o comandadu over fatu credenza infra su ditu tpres qui intra issos at esser postu, et cio adesser legittimamente conuintu su officiali decussu logu at requesta dessu creditore qui at auire sa restitutioni deppiant fagheri tenni et miter in pregione a su ditu debitore dae liras V insusu exceptu qui su dictu debitore darit pagadores a su dictu creditore dellu pagare infra dies VIII qui in custu casu no lu deppiant miter in pregione, et si no dat sos dictos pagadores qui istit in pregione infini qui at auiri satisfactu su dictu depidu supta pena adictu deppidu daesse over daessos benes suos.

43 - Qui leuarit raygua.

Constituimus et ordinamus: qui si alcuna persona si provarit qui auirit leuadu raiga o clesura, over istungiarit fossadu de alcuna bingia agiena over orto over de corte de boes o de atero bestiamen affura palesi paghit sodhus XX et mender su dannu pro donnya volta de sos quales binaris appat su rennu su mesu et issaturu mesu:su curadore cun sos juradus. Et issos officiales siant tenudus de pregontarindi assos juradus pro dogna volta quillos debent corbentare.

44 - De qui accusarit.

Item ordinamus: qui si alcuna persona at accusare over denunciare at alcuna atera persona de alcunu crimen delictu over malificio et silla prouare no ndi siat condempnadu. Et qualunca persona narrit at qualunca atera persona traitore ofuroni siat condennadu in liras XXV si no lu provarit qui legittimamenti esseret traitore o furoni.

45 - Ordinamentos de fogu.

Volemus et ordinamus: qui neruna persona deppiat ne pozat ponne fogu infini ad passadu sa festa de sancta Maria qui est a dies VIII de capudanni et qui contra fagherit paghit de maquicia liras XXV et ultra so paghit su dannu cat fagher acuyu ad esser. Et de cussa die inantes ciascaduna persona pozat ponne fogu a voluntadi sua guardando si pero no fazat dannu ad atere, et si fagheret damno paghit pro maquicia liras X, et issu dannu ad qui l'at aver factu. Et si no ad de qui ndi pagare cussu qui ad esser condemnadu in liras X istit in pregione ad voluntadi nostra. Et issus jurados de sa villa hue ponne su fogu siant tenudos de prouare et tenne sos malefactores predictos et de representarellos a sa corte nostra infra XV dies. Et si nò los tenint in su dictu tempus sus dictos jurados cum sos hominis dessa villa paghit de maquicia cio est sa villa manna liras XXX et issa villa pizina liras XV et issu curadores de ciascuna de cussa villas paghit sodhus C (centu), et de sos benes cant lassari: cio est sos cant essere fuidos et inculpadussi deppiant pagare su dannu ad cuy ad esser et issu remanente decussus benes si deppiant contari in su pagamentu qui ant fagher sos hominis dessa villa.

46 - Qui ponne fogu in domo.

Constituimus et ordinamus: qui si alcuna persona ponneret fogu ad domo de persona alcuna istudiosamente et fagherit dannu o no nd-est binchidu: siant tenudos sos juradus et hominis de sa villa deprouare et detenne su homini qui ad auiri postu su dictu fogu: et dellu battiri tentu a sa corte nostra, et siat juigadu dellu ligare ad unu palu er fagherellu arder, et si issos jurados et hominis de sa villa nò tennerent su homini qui ad aver factu su male paghint cumonalimenti sa villa manna Liras Centu et issa villa pizina Liras 50 et de sos benes de cussos hominis qui ad aviri postu su fogu si depiat pagare su dannu qui ad aviri factu.

47 - De fogu in lauore.

Item ordinamus: qui si alcuna persona ponneret fogu istudiosamenti a laure messadu over ad messare o a bingia o at ortu et est indi binchidu paghit pro maquicia liras l, et issu dannu a quillat auire factu:et si nò pagat ipso over atero pro se seghit silli sa manu destra. Et issos jurados siant tenudos de prouare et de tenne sus malusfactores adicussa pena qui narat su secundu capidulu.

48 - De fogu.

Volemus et ordinamus. qui si su fogu qui sadi ponni in sa villa over in sa habitationi dessa dita villa qui fazat perdimentu: siant tenudos sus curadores ciascadunu is sa curadoria sua: et issus officialis qui ant sas villas afeu. Et issos officialis o armentargios dessas villas issoro depiant dare adprezare su dannu qui ad aviri fatu su fogu cuz sus megios hominis dessa villa et de benne assa corte da inde a dies XV ad denunciarellu assa corte nostra a pena de pagare su curadore a sa corte Liras XXV.

49 - De fogu.

Constituimus et ordinamus: qui sas villas qui sunt usadas de fagher sa doha proguardia dessu fogu deppiant illa fagher sa doha secundu qui fudi usadu pro temporale. Ciascaduna villa in sa habitationi sua.Et qui nolat auiri fata pro sanctu pedru de lampadas paghit sodhus X per homini et issa villa qui lat faghire:fazat illa qui fogu nò la parighit sa doha et si fogu illa barigat et faghit perdimentu paghit sa villa sodos X per homini secundu quest usadu est issu curadore liras X a sa corte. Et si su curadore comandarit assus juradus over a sus ateros hominis dessa villa defaghere sa dicta doha et nò la fagherent paghit comonalimenti sa pena qui deuat pagare su officiali et icussu officiali siat liberu.

50 - Ordinamento de chertos e de nunzas.

Item ordinamus: qui neruna femina qui siat over at esser fanti delectu agiena o qui nò siat mughere legitima osit nen deppiat leuare daessa domo dessa habitationi qui fagherint impari cunsu amighucausa alcuna dessu homini suo contra sa voluntadi decussu suta pena de esser condennada et punida pro fura et seghundo qui insu capidulu dessas furas si contenet. Et siat tenuda de restituiri sas causas furadas et leuadas et simili pena si intendat assu amighu qui leuarit contra sa voluntadi dessa amiga causas proprias.

51 - Testamentos.

Volemus et ordinamus. considerando su grandu defectu et mancamentu quest de notare in sa isula de sardigna no solamente in sas citadis terras et loghos murados ma enter deus via plus in sas villas deforas; et qui pro cussu defectuent poder mancare multas bonas et pietosas cŕs qui si lassant et faghint pro issos testadores insa fine issoro. Volemus et ordinamus qui tantas bonas et pias causas nò romangiant senza mandaresi as executioni qui sos testamentos qui sant faghire pro alcunas personas in sa fine issoro bagiat et tengat et appat fauore et defectu comenti et qui esserent factos pro manus de noday dum modo qui sos dictos testamentos si ant factos in forma debita et pro manus de su capellanu de sa villa over dessu scriuanu publichu dessu officiale dessa contrada si aver si podet. Et in casu su dictu capellanu over scrivano no si poderit auiri assu bisognu bolemus qui si pozat fagheri pro manus de alcunu scrivanu dessu logu in presentia de VII over de V testimonios prossu minus.

52 - De Corona.

Constituimuset ordinamus qui cussa persona cat esser mandada cum nunza dae Corona de Logu o de Corona de quide de berruda pro domo o pro fundamentu o pro alcuna atera possessione siat postu ad jurare pro issu curadore cat arreire Corona qui de sa nunza bene et lealimente at faghiri et poscha bayat et det za nunza in presentia de tres bonus hominis de sa villa et icussu homini at que si mandat sillu acatat in persona, et si sa dicta nunza sili dat in persona deppiat bennere assa Corona adi cussu termen qui siloy ad contenui.et si pro adventura nò lu acatat in persona det sa nunza in sa domo hui at torrari:si loy acatat alcuna persona habitanti in presentia de tres bonos hominis des sa villa over de.ii.et deppiant benni ad Corona daessas VIII dies a su bindighi pro responderi adicussa prema: qui illi adi auiri mandadu sa nunza: et isso homini qui adi portare sa nunza deppiat torrari ad Corona: ad fagher iscrivere:initeu modu ad auiridada sa nunza: et si no torrat siat condempnadu de pagare sodhus XX assa corte et no di siat in pro iudiciu de sas partis, et torrit et mandit illi nunza dae nou sa terza bolta pro isso modu que est narradu de supra. Et si cussu homini qui ad auiri mandadu sa nunza 3 boltas nò bennerit a Corona a sus tempus qui suntu narrados de supra deppiat si mitire in possessione decusosa cà over possessione pro qu'hat auire mandadu nuntza et reat et feruat silla unu annu cussu ki at auiri mandadu sa nuntza.

Et si incussu annu no beneret ad respondere et defendere si de sa nunza qui lat esser mandada:appat bintu cussa causa over possessioni cussu pro cat auire mandadu sa nunza. Et siat sua propia et dicussu homini adqueseret mandada sa nunza si beneret intro decussu annu et bogiat illa pagare cum totu su ispendiu cat auiri factu in su dictu certu: siat tenudo su curadore de fagherillu torrare sa possessioni: qui li fudi leuada et intendere ad raxioni at ambas partis et daeza ad esser deffinidu su chertu: cussa possessioni deppiat dari adicussa persona qui ladi auire binchidu deraxioni et issas ispendias qui ant esser factas pro issas partis:cussu cat perdere deppiat fatisfahěri assu cat binchire: secundu qui ad auiri factu sas ispendias et de fructu qui ad auire apidu daessa die qui ad auiri apidu sa possessione infini adicussa die qui lat auiri torrada no siat tenudu de indi fagher rexone alcuna.

53 - De nunza de Corona

Item ordinamus: qui si alcuna persona cat esser mandada nunza dae Corona de Logu et dae Corona dequida de berruda o dae Corona de portu o dae alcuna atera Corona qui de cussas qui sunt naradas de supra pro alchuna causa et no at benne ad Corona assu termen qui sat contenne in sa nunza nen deppiat perdere su certu aminimanza nen pro sa prima nunza nè pro sa secunda, ma satisfazat su ispendiu cat auire factu cussa persona hat avire mandadu sa nunza.

Et siat condennadu et paghit a sa camera nostra: pro ciascaduna bolta quili at esser mandada sa nuntza dinaris VI pro lira pro sa premarga et torrint illu a mandari nunza et pro sa secunda nunza lat esser mandado et nò at benne paghit dinaris XX pro lira, et satisfacat suspendiu simigiantimenti et anchu sili mandint nunza perdat cussu chertu aminimanza secù du sa usanza antiga. Et simigiantimenti si intendat pro su terramangieso acat madari nunza sardu egosi pro su sardu acat mandari nunza su terramangeso. Et si cussa persona qui no ad benne assas dictas nunzas: bolerent fagher defensa sua pro qui no potzint benne assu tempus siat intesidu a ragione. Et si mostrat legitimamenti occasione pro sa quali no poderit benne no li siat pro iudiciu si no fatisfaghere su ispendiu adi cussa persona qui lat aviri mandadu sa nunza.

54 - Corona.

Volemus et ordinamuus: qui si alcuna persona mandarit nunza dae Corona de curadore pro larga o pro alcunu mali qui auirit factu silli acatat nunza e nò bennit a sa nunza premargia et partit si pro pahura qui daverit torrit et mandit illi nunza et si nò lu acatat adarilu sa nunza det sa nunza a sa domo in presentia de tres hominis de sa villa silloy acatat alcunu habitanti et si no bennint assu bindighi siat binchidu.

55 - Nunzas.

Constituimus et ordinamus qui sas dictas nunzas qui sant mandari sae Corona de Logu o dae Corona de berrude o dae Corona de alcunu atero officiali si deppiat fagheri iscrivire in su cartolayo et leer assos lieros cant esser insa Corona et factu cio exemplare sas dictas nunzas daesu cartolaiu et darellu in sa Corona adicussa persona qui lat deber portare et faghendoli fagher cussa solennidadi qui si contennit in su primu capitudu dessas nunzas.

56 - De iscrianos.

Item ordinamus: qui sos scriuanus cant esser in sas Coronas deputados ad scrivire sos chertos qui sant fagher deppiant esser conscritos et serviant ordinadamenti su narri dessas partis et poscha cat auiri factu sas ditas scripturas illu deppiant leer sentendo sas partes et issos lieros cant esser insas Coronas pro juigari et factu cio su armentagiu nostru de logu over alcunu officiali nostru qui reeret Corona deppiat pesari sos lieros dessa Corona ad juygare secundu ch'est usadu et fagherende ad cusu quidat achatare baraxone qui faghire sindi deppiant.

57 - De possessione.

Volemus et ordinamus: qui si alcuna persona auirit et possederit domo o fundamentu alcunu pacificamenti et alcuna persona silu leuarit senza sa iusticia et icussu homini acheseret leuandu indi faghirit alamentu a su officiali cussu officiali a chi su ditu alamentu sat fagher siat tenudo delli faghire restituire et torrari adari cussa causa dechiloy ad esser dimandanda chi ledi esser leada senza iusticia si acatat qui siat poscha intendat ragione ambas partis.

58 - De mandare nunza.

Constituimus et ordinamus: qui sciat licitu a calunca persona ad boler mandare nunza quilla mandit dae Corona de Logu over dae Corona de berruda in qualunca parte ad boler pagandu issu missu quillat portare ad arbitriu dessu armentargiu nostru de logu et dessos ateros officiales in sos officios issoro et oěa atera ispendia qui sant faghiri in sos chertos si deppiant satisfaghere dae cussa parti qui at perder assa parti qui at bincher acatando sos ditos ispendios su armentargiu nostru de logu cat esser, over attero officiali qui attenne sa iusticia pro nos et faghendo jurare sa parti cat deber recivere su satisfaghumentu dessu ispendiu.

59 - De inprestanza.

Item ordinamus: que dessu imprestidu over dessa acomandicia qui faghint sunu homini a s'atero et compellit indellu achertu et binchidi indellu paghit illu a decussu quillat auiri binchidu et anchu paghit a sa corte nostra de cussu qui at montare su chertu ciò est de sa acomandicia de baturo una, et de su imprestidu de XVI.

60 - De qui essere binchidu.

Volemus et ordinamus: qui su chertu cat esser binchidu in Corona dessu curadore et issu homini cat esser bintu sindi andarit ad atera curadoria bengat su homini cat aviri binchidu su chertu daenante de su curadore hui ad aver chertadu et fazat illi fagheri su dictu curadore litera dae Corona et baiat cun issa daenante dessu curadore hui at istare cussu binchidu et fazat illu pagare de su suo sillu achaptat. Et si su curadore no lu faghiret pagare achaptandoli dessu suo fazat illu pagare su armentargiu nostru de logu de cussus benes decussu curadore qui at essen istadu negligente et etiam deus illi fazat pagare pro maquicia a sa corte nostra liras X sillu chertu est dae liras Centu ingiosso et si esseret dae liras Centu insusu paghit cussu tali curadore pro maquicia liras XV.

Torra Agoa Carta de Logu Documentos in Limba Sarda - Pagina Precedente Documenti in Lingua Sarda Sighit Documentos in Limba Sarda - Pagina Successiva Documenti in Lingua Sarda Cultura

Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda

Dicius Antigus

Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento: 2012-01-29

G.A.D. dx01

NO Al Nucleare No alle Scorie Nucleari in Sardegna

FonteSarda.it Andas Assusu
JS CSS Validation Code  © FonteSarda 2000-2012