Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 61 - 80
Charta de Logu Elianora de Arbarče Capitulos 61 - 80
61 - De jurari.
Constituimus et ordinamus: qui si alcunu homini cum qui ant certare et ponne illant agrughide credenza bengiat a jurare
in manus dessu officiali qui at reere Corona et no deppiant jurare in grughi de credentia
et icussos botigantis nò deppiant acompangiare un pare senza sa iusticia si nò daenanti dessu officiali
et sili acompangiant paghit su chertadore assa corte nostra liras X et boe unu assu curadore.
Et si esseret de su chertu potzat de pagare maquicia assu rennu paghit cullu qui debet jurare
quali equi esseret binchidu et cio si intendat incosas criminales.
62 - De chertadore.
Item ordinamus: qui su homini cat dimandare chertadore no siat tenudo sa Corona de indellidare salvu sisu homini boleret esser
chertadore a voluntade et plaguere suo et niente de minus bolemus qui si depiat dare chertadore a clesias et a logos e religiosos
qui nò ant auiri armentarios issoro et simili auidas et as orfanos et as poveros istranieris et mercantes
quindi dimandarint et nò auirint armentargios issoro.
63 - De chertu.
Volemus et ordinamus: qui assu hoi cat chertare o qui ant boler chertare in Corona no lident pru consigiu plus de unu homini
et icussu quillat consigiare et dari no siat et no deppiat esser juigante plus iscussu chertu.
64 - De turmentu.
Costituimis et ordinamus: qui si alcunu homini de su rennu de
Arbaree qui siat de bona famma nò si depiat esser posto atrumentu
pro alcunu chertu quilli esseret factu de fura ma bolemuset
comitemus assu armentargiu nostru de logu et assos officiales nostru
qui de cio et supra cio reerent Corona cussos lieros qui ant esser
in sa Corona qui si cussu homini ad qui ant fagher su chertu de fura
est homini de mala fama qui si potzat mittere atrumentu et no in
atero modo ma bolemussi est de bona fama et si no binchidu a
testimongios qui siat postu a jurare de cussu officiale et siat
libere dessa dicta acusa occhertu.
65 - Quida de berruda.
Item ordinamus: qui sos curadores et officiales dessas contradas siant tenudos de fagheri sa quida de berru
da impressones issoro et de reere sa dita Corona assu minus cum V hominis dessu officiu suo
et si venerent de minus paghit su curadore pro sa negligentzia sua assa corte nostra sodhus Centu
et ciaschuno decussus hominis quilloy ant esser et ant mancari sodhus XX pro homini.
66 - De qui sat aclamari pro fradis ultra mare
Volemus et ordinamus que su homini achant chertare et clamari sat
pro fradis dultra mari pongiat annoe meses et si mostrat beridadi
infra VIII dies si sunt in Arbaree over in Corona quilloy at auiri
in vltra mari fradi over fradis suos qui appant parti in cussu pro
quillu chertant sos testimongios inter de Arbaree et si suntu in
atero logu dessa isula de sardigna infra dies XV et si no mostrat
cussa veridari respondat et si no respondet siat binchidu et icussu
istessu si at pro su homini at qui at chertari et perdet sat pro
fradis cant esser in terra firma adiunghendo qui cussu a qui ad
esser chertadu deppiat respondere pro sa parti sua et pro s'atera
parte qui at allegare quilloy appat parte alcunu frade suo qui siat
incussos ditos loghos o in alcunu decussos cussa parti istet
pendenti infini at ispirari su tenpus supra ordinadu.
67 - Ordinamentos de imprestationes e de
possessiones.
Constituimus et ordinamus: qui si alcuna persona o personas auirit
tenuda e pessedida cum iustu titulo alcuna possessione dessu rennu
pro ispaciu de l annos et possessiones de clesia pro ispaciu de XL
.annos et possessione de atera persona pro ispaciu de XXX annos et
no illi esserent dimandadas infra su dictu tempus siant peghugiare
issoro et icussos qui faghiàt et reddiant esser pobilusdecussas
talis causas possessiones qui no las auirit dimandadas infra sos
dictos terminos indi siant in totu priuaduset romangiant liberos et
ispeditas ad cussas quillas ant aver possedidas pacificamenti pro
totu sos dictos tempus. Et in cussa prescriptioni de tempus no si
intendat et no pro iudiscat a sos orfanus et minores qui no
achaptarint tempus de dimandari sas raxiones issoro.
68 - De qui possiderit.
Item ordinamus: qui si alcuna persona cum iustu titulu possederit
alcuna causa mobili pro ispaciu de annos tres senza indelli esser
factu questioni qui passadu su dictu tempus no nd-elli pozat esser
factu plus questioni et incustu capidulu no periudichit assu
capidulu de supra.
69 - De testimongius.
Volemus et ordinamus: qui si alcuna persona chertarit ad atera
persona pro alcuna causa et prouarit pro carta over pro testimongios
che sa causa pro qui chertarit over quinde esseret confessu depiat
esser pagadu intergamenti de cussu procat auire chertadu et binchidu
pro carta o pro testimongios pro confessione en no depěat isse
jurare a factu dessus testimongios et si causa esseret que cussus
testimongios qui auirit clamadu no bincherent cussu chertu ad icussu
homini a cat auiri chertadu no siat dadu sagramentu de calumnia qui
si pozat a ciaschuna dessas partis quando si at requestu in su
principiu dessa questione et contestada sa lite.
70 - De chertus.
Constituimus et ordinamus: qui si alcunu homini cat chertari sunu
cum satero et ponni lat a sagramentu sili pesat alcunu homini
achertari in Corona dae parti de cussu cat esser postu a sagramentu
no siat tenudu delli respondere infini cat esser ispidiadu decussu
chertu que lat auire fatu eccepto pro via de reconnentione sa cali
reconnentione si fazat inanti qui sa lite siat contestada.
71 - Forma de Corona.
Item qui sos officiales nostros et curadores et maiores ciaschunu
insa curadoria, mayoria, et officiu suo nò deppiant reer Corona cun
minus de V hominis et si cussa persona cat chertare et clamare at
testimongios clamet inde a voluntade sua infini in X et nò plus et
fatzatillus iscrivere ass'Iscrivanu de Corona inanti qui sa Corona,
hui ant chertare si leit; salvu si nò si recordarit dessus nomes
dessus testimongios: et at dimandari tempus a recordarisindi qui
tando s'Officiali illi dedi tempus de clamarellos et denunciarellus
et in ateramente nò sindi ricivat alcunu et bolemus qui nò clamit
nen potzat clamare homini perunu pro testimongiu qui no at havire
XVIII annos complidos et si lu clamat nò li siat dada fidi ne
creditu pro testimongiu: et calunca persona clamarit pro testimongiu
qualicuna sorrasta qui nò esseret in Sardigna pro via de
cavillationi et fugimentu de tempus et in su tempus qu'illi ad esser
assignadu dae s'Officiali qui teneret rexone non prouarit pro
icussus paghit de pena liras XXV et issas ispesas dannos et
interessos paghit assa parti cun qui avirit sa questioni, et issos
testimongios qui ad clamare pongiat at jurare su Curadore, over
atteru Officiali qui at reer Corona bene et diligentemente in
presentia de ambas partis s'illoy podent et bolent esser et poscha
su curadore over ateru officiali et issu iscrianu de Corona cum
ateros tres hominis illos deppiant examinare et pregontari
secretamente ad unu ad unu qui nò ischiat sunu desatero et qui no
lus intendat alcunos dessas partes et fagheri iscriviri su narri
issoro et pregontadus cant esser su iscrianu de Corona leat et
publichit su qui ant auiri naradu sos testimogios in presentia de su
curadore et dessus hominis qui ant esser in Corona essendo loe ambas
partis si esser illoy poden et bolent et ligidu qui ant auiri su
iscrianu su narri qui at auiri factu sos testimongios su curadore et
officiale qui at reer sa Corona depiat pregontari cussa parti in
contra a qui esser clamadus sos dictos testimongios si bolent oppone
o narri alcuna causa contra sas personas issoro et contra assu qui
ant averi narradu et testificadu et si bolent oppone o narri alcuna
causa qui bagiat raxoni illi et justa siat intesidu et daduli tempus
de viii.dies at oppome et prouare cussu qui at boler narre et
opponnere et si custas qui at averi oppostu prouat custu testimongio
contra aqui ad auiri oppostu over subditu suo no siat cretidu et
issu curadore cat reer sa dita Corona peset a iuygare los liros
dessa Corona pro sa dicta testificatione dessos ateros testimongios
et icussu qui ant iuygare sa maiore parti desso slieros fazat
scrivire a su iscrivanu de sa Corona et mandit illa ad executioni et
issos lieros et juygantes cant esser in sas Coronas siant tenudus de
juygare et dare legittimamente in conscientzia dessas ainas issoro
sa megius raxione et iusticia quindellusat parre no juigandu pero
contra sa Carta de Logu, et si juygarint contra su capidulu de Carta
de Logu secretamente no agiat nen tengat su juigante issoro et siant
condennadus cussos qui contra juigarint in liras V pro homini pro
chascaduna bolta.
72 - De sos juygantes.
Volemus et ordinamus qui nixuni procuratore nen auocadu qui usat
publicamente su officiu dessa procuretioni over auocacione vsit nen
deppiat inneuna dessas cortis qui ant tenne sos officiales nostru
juigantis essere a pena de liras XXV pro ciascaduna bolta qui
juygarit et issu ifficiali qui lu clamerit olaxarit juygare
isquiendolu qui esseret procuradore et auocadu paghit et siat
condempnadu et icussu in sa simili pena de liras xxv.per cischuna
bolta et issu juygamentu on narre qui alcunu dessos secundos
fagherint over auirint factu siat nulla et de nexuna valore. Et cio
no si intendat in compromissos in inquisitione qui sa comitterit pro
via de compromissione de voluntadi dessa partis.
73 - De qui ant advocare.
Constituimus et ordinamus qui nexuno auditore dessa audiencia
nostra et nexuno atero officiali maiore nen minore mentre qui at
istare insu officiu et simili nexuno nodaiu dessa corte nostra et
nen dessu podestade durante in su officiu issoro in sa corte
issorovsint nen deppiant esser procuradore alcunu nen aduocadu.
74 - De qui antesser clamados pro testimongios.
Item ordinamus qui tottu cussas personas sardas et terramengiesos
cant esser clamados pro testimongios siant tenudos de jurare in
manus de su officiale cat reer sa Corona et de render testimonianza
de cussu qui at esser clamadu et domandadu no obstanti alcunu
capidulu de breue over vsanza qui esseret facta et obseruada pro
tempus passadu.
75 - De faghere procuradore.
Volemus et ordinamus: qui si alcunu homini esseret chertadu o qui
lu chertarint pro larga o pro fura over pro alcunu altero maleficiu
qui auirint factu deppiat responder in persona sua et no deppiat
responder pro curadore nen atera persona pro see exceptu qui pozat
ponne procuradore istadu su qui est principali in persona sua in sa
Corona et depiat dare pagadores adistare a sa raxioni at
rechonoschimentu dessu officiali et giuygantes suos.
76 - Qui jurat pro testimongiu.
Item ordinamus: qui alcunu homini cat jurare pro testimongio falzu
sindi est binchidu paghit liras quimbanta infra dies XV decat esser
iuygadu et si nò pagat siat illu missidu unu ammu in sa limba et
iugat si affrustandu pro totu sa terra infini assu montonargiu et
inie silli segat sa limba et lassint illu andare et plus nò sis siat
dadu sidi pro testimongiu.
77 - De chertos dubitosos.
Volemus et ordinamus: cum cio siat causa qui in sas Coronas nostras
de logu et ateras qui se tenent pernos pro issu armentargiu nostru
multas boltas aduenit que inter issos lieros que sunt in sas ditas
Coronas est a divisioni discordia over dofferentia in su iuygare que
faghint supra alcunu chertu et deliberando nos qui ciascuna dessas
terras nostras siant mantezidas et observadas in iusticia et in
raxoni et pro defectu dessa dita divisione, over discordia nò perdat
nen manquit alcuna raxone sua. Ordinamus et bolemus qui si in alcuna
dessas ditas Coronas peruengiat alcunu chertu quesseret grosso et
dubitosu de su quali sos lieros dessa dita Corona esserent perdidos
et divisidos insu juygari issoro qui incusso casu su armentargiu
nostru de logu over atero officiali nostru quest assu presenti cat
essere pro inantes sia tenudo dessu chertu et dessu juigamentu cant
faghire sos ditos lieros supra su dictu chertu de auirende consigiu
cum sos sauios dessa corte nostra et cum alcunos dessos lieros de sa
Corona qui pargiant sufficientes ad electoč dessu ditu armentargiu
over officiali cat reer sa Corona et icussu qui pro issos o pro ipsa
maiore parti dessos sar deliberari de raxione siat de faghire dessu
sito chertu su armentargiu over officiali nostru fazat leer et
publicare in sa predicta carta in presentia de ambas partis pro
sententzia diffinitiua et mandit ad executione si appellado nò est
infra tempus legittimusde dies de ghi comenti comandar sa lege nò
informando però sa Carta de Logu.
78 - De appellationibus.
Constituimus et ordinamus: qui ciascuna persona qui si senterit
agrauada de alcuna sententia quilli esseret dada incontra subra
alcunu chertu de alcuna questione qui auirit daenante de qualunca
officiali si pozat si bolet appellare si infra su tempus ordinadu
daessa ragione duas boltas secundu quest naradu de subra cio est de
una de questione no usit et no si pozat appellari pluset in casu qui
plusboltas si appellarit vltra sas secundas duas no silli deppiant
amittere nen acceptare.
79 - De appellationibus.
Item ordinamus: ciascuna persona qui sat sentiri agrauadu de alcuna
sentencia quilli esseret dada in contra si pozat appellari si bolet
incontinente viua voce o pro iscriptu infra dies X de qui ad esser
dada sa sentencia.et qui cussa appellatione et icussu processu dessa
questione deppiant leuare et presentare assa corte infra ad ateras
dies XV et si ya nò romaneret pro culpa et negligencia dessu nodaiu
over scrivanu qui nò lu daret su processu infra su dictu tempus.
80 - De si appellare.
Volemus et ordinamus pro cessare ispesas a sos subditos nostros et
litigantes nostros qui de alcuna sententia et juygamentu cat esser
factu pro armentargiu nostru de logu o pro calunca atera officiali
nostru subra alcuna questione nostra o chertu qui esseret dae sodhus
ingiosso no usit nen deppiat appellari annos nen ad atter officiali
nen etiam deusassos auditores nostros in casu qui si appellarit
bolemusqui sentencia qui sos officialis nostros et quantu casu ant
dari et liberari bagiat et tengat et mandit a executione secundu qui
pro issos juygantes issoro at esser determinadu.
Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda
Dicius Antigus
Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento:
2012-01-29