Menu di Accesso Rapido: Contenuto della Pagina | Collegamento Pagina Principale | Inizio Pagina e Menu Rapido | Lista Spalla Sinistra | Lista Spalla Destra | Mappa del Sito | Informazioni sulla Sardegna | Funghi in Sardegna | Racconti in Bacheca | Sezione Viaggi | Fine Pagina
Logo FonteSarda (Fonte Sarda) Istoria e Limba Documentos Poesias e Dicius Antigus
Storia e Lingua Notizie Documenti Poesie e Proverbi Antichi
NO alle Scorie Nucleari! No a Sa Burrumballa Nucleari!
Pagina Principale A Totus

SARDIGNA Torra a Sa Prima Pazine - Vai alla HomePage in Lingua Sarda

G.A.D. Sardegna 01

Giassu Nou po sa Sardigna Arrecordarii de Chistionai in Sardu - Ricordati di Parlare in sardo quando puoi.

G.A.D. Pub.02

Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 101 - 120

Charta de Logu Capitulos 101 - 120

Charta de Logu Elianora de Arbarèe Capitulos 101 - 120

101 - De inventario.

Constituimus et ordinamus: qui sos curadores et officiales nostros de corte de Arbaree ciaschuno inssa curadoria et officiu suo cant auiri in manu deppiant esser tenudus quandu alcunu homini morreret senza faghere testamentu et lassarit figiu o figias pixinas et non las acomàdarit pro testamentu qui sus benes suos proprios qui remanint dintro de domo et foras qui si deppiant totu fagheri iscrivere ordinadamenti auendo su officiali at compangia sua dessos bonos hominis dessa contrada over dessa villa et unu scriptu decussos benis quindi deppiat batiri assa corte nostra et uno atero iscriptu indi depiat adicussa personi aqui adauire acomandado sos figius. Et si acomandados non los auirit su officiali over curadore los deppiant acomandare pro vigore dessu officiu suo ad alcunu parente descrittu dessos serachos et qui siant sufficientes. Et si parente qui esseret sufficiente non auirint sos cerachos deppiant illos acomandari ad una atera persona qui siat sufficienti et que ad parre assu officiali qui siat bonu homini et qui fazat bene fatos dessos cerachos de XVII annos qui li ant dari su issoro cussu o cussas aqui at acomandari su officili sos dictos benes et illu deppiant ponne a jurare de faghere bene et lealimente sos factos de cussos cerachos et si cussos gotalis parentis over ateros non los bollirint recivir deppiat illus costringere su officiali e ponne pena. Et simigiante mente ordinamus qui cussas personas qui at clamare cusu hommini qui fagherit testamentu procuradores decussos cerachos dessos benes issoro et siant presentes asufaghire su testamentu o non deppiant indi esser constrictus deles recivire et de esser tudores issoro. Salvu si monstrarit legittimamente excusa pro sa quali non los poderent recivire et nò poderent esser in sa dita tutela o curadoria et icusso officiali over curadore qui cussas causas non ad fagheri pro donnya bolta queli at esser prouadu paghit a sa corte nostra liras x, et poscha su armentargiu nostru de logu fassat faghere. Et niente de minus tottu su dannu cant auiri recivido sos cerachos pro culpa et negligentia dessos ditos tudores et curadores et siant tenudos de mendari et satisfagheri a sos ditos pixinus.

102 - De tutores e curadores.

Item ordinamus: qui si alcuna persona de depusti morti sua lasarit figios pixinos et in su testamentu suo illis lassarit tudore over curadore over quillis esseret dada pro issos officialis nostros qui cussus tudores o curadores nò siant tenudus responder achertu alcunu quillis esseret factu pro cussos pixinus de calunca causa si nò in sa corte nostra over corona a ciascuna persona quillis at chertare pro cussos pixinos: et si sos ditos tudores nò parerent a su armentargiu nostru de logu cat reer Corona, over adi cussos quillas intendat in sa corte nostra qui esserent sufficientes appoder demandare over defendere cussos chertusquillis esseret factus, over qui faghirint pro sos ditos pixinos siat tenudo su dictu armentargiu nostru de logu cat reer Corona over cussu aqui esseret comissidu pro nos de dare et costringere unu dessos bonos dessa Corona over alcunu atero proissu quali si possat adimandare over defendere cussu chertu qui at esser factu assos tudores over curadores pro sos dictos pixinos.

103 - De prea.

Volemus et ordinamus: qui alcunu curadore over officiali nostru de Arbaree non possat reer pro se prea alcuna cat fagheri pro raxione dessu rennu et qui at esser provadu paghit pro dogna bolta Liras XXV.

104 - De mantenni iusticia.

Constituimus et ordinamus: qui si alcunu homini dessa terra nostra de Arbaree offenderet o qui avirit a fagheri pro alcuna causa cuz alcunu atero homini de Sardigna que non esseret de sas terras nostras qui cussa persona siat intessida a raxione pro icussu modu qui in sa terra dundi esseret issu si fagherit raxioni assos hominis dessas terras nostras.

105 - De tavernayos.

Item ordinamus: qui sos curadores nostros qui ant essere in ciascuna curadoria deppiant dari comandamentu assos tavernaios ciaschuno in sas villas qui ant auiri in manu qui non deppiant bendere vinu at attera mesura si non assa mesura d'Aristanis et sinnada de su sinnu nostru et fassat bonas mesura dintro et de foras dandolis termen de benne in Aristanis assu maiore de portu pro leuari ciaschunu tavernaiu mesura et mesa mesura et derredali et icussas mesuras siat tenudu ciascunu qui bendit vinu de auiri a Corona de Logu de sanctu marchu proximu qui nos bennit et dae cussa Corona inantes cussu tavernaiu a qui ad esser provadu cat bender cum atera mesura qui decussas qui suntu naradas de supra paghit pro dogna volta sodhus VI, dessos quales dinares apat cussa persona quillus at acusare sa mesidadi et issatera mesidadi apat su officiali prossu rennu et siat chertida cussa.

106 - Ordinamentos de corgios et de mercantes.

Volemus et ordinamus: qui sos corgios tottu de boes et de bacas et de cavallu et de ebbas cant morre dessa terra nostra de Arbaree et batire a sa terra nostra d'Aristanis pro issos pubillos over missos issoro si deppiant batiri daenanti de cussos hominis qui sunt ordinadus in sa corte asinarellos sos qualis hominis cussos corgios deppiant iscriviri cuiant esser pro nomen et quillos at batiri pro nomen et de quale villa conoschendo cussu homini qui at batiri su corgiu over corgios. Et sest homini qui non siat conoschente o parixente cussos homines qui debent sinnari sos corgios indi adimandint homini quillu conoscat qui nondi siant ingannadus et deppiant illos sinnare sos corgios afferro caldu decussu sinnu qui est ordinadu et poscha qui sos corgios ant esser sinnadus su pubillu cui ant esser omissu suo quillat batiri illu bogiat bendet deppiat illu bender in presentia decussos hominis quillat auir sinnado assu mercanti iscriuendo sus hominis cant sinnare sos corgios su mercante quillos at comporare pro nomen et pronomen e su bendidore, et si su pabillu chui at essere su corgiu omissu suo quillat batiri non lu boleret bender et indi boleret fagheri alcunu factu suo o suegher o atero daecat esser sinnadu su corgiu pozat ichellu bogare senza indi pagare alcunu diritu et faghirindi alcunu factu issoro et decustu siant tenudus sos clerigos et totu secundo quest narradu desupra deppiant batiri at Aristanis asinnarisi de cussu sinnu quest ordinadu et qui alcunu homini alcunu corgiu de boe o de baca o de cavallu de ebba nò deppiat bogare foras dessa terra de Arbaree ni bender at alcuna attera persona nen comporare in Arbaree si non Aristanis dae cat esser sinnadu nen inperuno factu suo si non est sinnadu in Aristanis et daecat esser prouadu paghit secundu qui narat su capidulu de Carta de Logu sest boe pro boe sest baca pro bacas sest ebba pro ebba. Et in ciaschuna villa si tengat pro issu maiore et juradus unu ferro cussu quali si marchint sos corgios et quillos deppiant fagheri iscriviri et dae mese in mese mandit su iscripto assu officiali maiore: et infra su dictu tempus cussu officiali maiore illu mandit pro iscriptu assa camera. Et niente de minus omni simana se deppiant chirquare sa domos pro sas furas assu minus una bolta pro simana supta pema assu officili maiore si incio esseret negligente de sodhus chentu et assu maiore de sodhus quimbanta et de sodhus XX pro jurado senza misericordia alcuna.

107 - De negociantes.

Constituimus et ordinamus: qui assos negociantes cant fagheri mercantia in sas villas acatant causa furada o batiat qui silla dedi o paghit sa fura secundu qui si contenit in sa Carta de Logu pro causa furadissa. Et issos negociantes cant fagheri mercantia in sas villas non posant comporare corgiu de boe nen de baca nen de couallu et nen debba nen dasino et sindi comporarit paghit secundu qui narat su capidulu de Cartha de Loghu pro couallu pro ebba pro boe et de baca bolemus però qui ciaschuno negociantes pozat comporare corgiu de boe et de baca er de ebba et de couallu et de asinu puro qui siat marcadu de su marchu de sa corte et qui lu comporit daenante dessu officili over maiore de sa villa et qui contra fagheret paghit secundo qui in supra capidulu si contenet. Et bolemus ancho qui ciaschuno officiali over maiore deppiat sinnari o fagheri sinnari tottu sos dictos corgios aet ciaschuno decussos cunsu marchu dessa corte quilli at essere mandadu et qualunca atera persona tenerent marcho siat condempnado in Liras X.

108 - De is suetoris.

Item ordinamus: qui si alcunu suetore over conzadore de coiamen non deppiat su egher nen conzare alcunu corgiu de boe nen baca nen de couallu nen de ebba nen de asinu si non est sinnadu in Aristanis dessu sinnu quest ordinado et acaptat esser prouadu paghit secunduz qui narat sa Carta de Logu pro sa fura sest boe pro boe, et baca pro baca couallu pro couallu siest ebba pro ebba sest asinu pro asinu secundu qui in su secundo capidulu si contenet.

109 - De sus mercantis.

Volemus et ordinamus: qui alcunu mercante d'Aristanis nen alcuna atera persona nò deppiat comporare alcuno corgiu de boe nen de baca nen de cavallu nen de ebba nen de molente si non sinnado dessu sinnu quest ordinadu adicussa qui esseret prouadu quillet comporare senza esser sinnado secundo custa ordinada et est illi acaptado su corgiu sindi esti binchidu paghit su dannu achui at esser factu et sodhus Chentu assa corte pro ciaschuno corgiu secundu qui inssos secundos capidulos si contenent.

110 - De corgius.

Constituimus et ordinamus: qui nexuna persona nò deppiant comporare nen bender corgiu perunu de boe nen de baca nen de cavallu nen de ebba nen de molente siat tottu si non implassa publicamente daenante de tottu supta pena de liras V et cio si intendat pro cussos qui ant comporare in Aristanis.

111 - Idem de ligadores.

Item ordinamus: qui cussos ligadores totu qui ligant corgios in Aristanis siant tenudus de nò ligare corgiu pro uno infaschi si nò est sinnadu decussu sinnu quest ordinado et qui contra faghirit siat postu in su panghuliere cum omni corgiu aguturu et poscha istit in prexione infini at qui at auiri pagado sodhus XX.

112 - Ordinametos de sa guardia de sus laores bingias et ortos.

Volemus et ordinamus: qui siant tenudus sus homminis qui ant bingias issoro et ortos de cungarellos bñ et cungiadas qui illas ant auiri bñugant loy su officiali et issos maiores et jurados V dae sa villa pixina et daessa villa manna juradus X prouidere et ischire siant esser bñ cuniadas. Et si adissos at parri qui siant bñ coiadas et intrat illoy bestiamen cussu pubillo istesu dessas bingias et dessos ortos armentargiu o homini o famegiare suo captat qui ladi auiri acomandadu cuz ateros hominis decredere o ponendo boghi illu possat maxedari et tenni et darellu in manu dessu officiali qui ad esser pronos in sa contrada so est boe domado cavallu domado baca domada et molente. Et issu officilai ciaschuna decussas causas qui sunt scriptas de supra deppiat leuare a su homini cat paschiri cussu bestiamì sodhus VI per ciascuno peghus per ogna bolta quilloy ant esser tentus. Et si cussu bestiamini nò at pastore deppiat si pagare daessu pubillu dessu bestiamen dessus callis denaris appat su rennu sodhus IV et issu quillo at tenne sodhus II. Su armentu dessas trumas dessas ebbas biende possant ochire una et dessa gamma dessas berbeghis et dessa gamma dessas cabras et dessa gamma dessos porcos biende possant ochire o levare abiu duos et pagare su dannu at cuy at esser su porcho magnale ochient biellu. Et issu dannu qui at faghere cussu bestiamen sus juradus siant tenudos de aprecarellos bñ et lealemente et defaghere pagare su dannu a sus pobillus quillant auiri recivido. Et dasi si intendat pro sos laores:comente narat desupra pro sas bingias et pro sos ortos. Et cun proisso maiore de pardu over pardas sus compangius suos non si fagherint pagare su damno. Et issu armentargiu nostru de logu over officiali dessa curadoria indi avirit lamentu per dogna bolta quillis at esser prouadu indi siat condennado a pagare assa camera nostra sodhus XX per jurado. Et cun bestiamen de una villa pagarit decussos damnos cant esser factus et aprecadus; siat tenudo su officiali de cussa villa de undi ateent su bestiamen qui at auiri fatu su dànno de illa faghiri pagari in manu de su maiore de pardo over dessus jurados quilloy ant benne et cun zo non faghirit cussu officiali over curadore pro dogna bolta qui lat esser prouado siat condempnado apagare assa camera nostra sodhus Chentu. Et si aueneret pro alcuna persona over personas qui averet boy over boes over cavallos domados qui esserent deleaduset dissos dessa villa illos auirent dadus pro deleadus illus deppiant ochire insos lauores et insas bingias et ortos ad clesura quant auiri senza clamu alcunu. Et si aueneret pro alcuna persona over personas qui iscuniarit alcuna cuniadura agiena et illu ad esser prouadu deppiat pagare pro dogna bolta liras quimbi. Su porcho manale qui non at portare furchida palmusnoe si deppiat ochire in sas bingias et ortus et lauores qui sunt usades de reer cuniadura. Et si la portat secundu de supra non biellu depiant ochire. Et insus ateros logus qui non si reeret cuniadura biellu deppiat ochire cum fruchida o senza fruchida.

113 - De qui portarit boes in viagiu.

Constituimus et ordinamus: qui sos curadores et ogna atera persona cat andari et dugher bois inbiagiu siant tenudos de los torrare assas iuas et darillus in manu dessos boynargius cant gardare et paschire cussa iua a dognia hora cant torrare dae biagiu o de die o de nocte qui torrarint, et si cussos curadores et persones cant torrare dae biagiu ispaciant sus boes cant iungere senza illos iungere assa iua secundu quest narrado de supra et acaptarint sindi alcunos decussos boes spaciados in bingias over in ortos cheserent bene coniadus secundu chest ordinado sos pobillos decustas bingias ortus o armentargios o famigialis issoro illos deppiant tene et darillos in manu dessu curadore dessa villa. Et issu curadore siat tenudu de los retinere pro su rennu et mandarellos incontinenti assa corte nostra. Et si incontinenti cio non fagherit su curadore et isso officiali maiore inde auirit clamu et prouarit sillu siat inde condempnadu su curadore et paghit pro ogna bolta qui lat esser prouadu sodhus Chentu. Et si pro aventura cussos boes qui sunt narados de supra non sillos poderent tenne in sas bingias et in sus ortos sos pobillos decussas bingias et ortos inde deppiant lamentari assos pobillos decussos boes daenanti de cussos hominis dessa villa duas boltas dandolis at intendere assos pobillos decussos boes in presentia decussos hominis dessa villa de chiteu pilu et chiteu boes ant auire achatadu insas bingias et in sos ortos issoro et dae cant auire factu cussos duos clamos sibiendi achatant plus de cussos boes qui sant esser lamentados ochiant biellu. Et simigiantimenti si intenndat et deppiat si faghire cun de cussos boes qui sunt narados de supra sant agatare in sos lauores daessa prima die de marzu inanti et de atero apressu de dannu qui fagherint cussos secù dos boes in bingias et in ortos et in lauores nò sindi deppiat faghere nen intenderellu achertu quinde bolerent mover.

114 - De su molenti in lauores.

Item ordinamus: qui su molente qui adi acatare in su lauore seghit silla una origa sa prima bolta qui loy at esser acatadu et issatera secunda bolta illoy seguit s'atera origa: et dae cussas duas boltas inanti qñ illoy at esser acatado in sos lauores sus pubillos dessos lauores famigiales o armentargio issoro biello posant tenni et mandarello in manu dessu curadore dessa villa: et isso curadore siat tenudo dellu recivire pro su rennu et de mandarellos in continenti a sa corte nostra et si contra azo faguirit su curadore paghit a sa corte nostra sodhus Chentu secundu qui si contenit desupra et isso damno siat imendadu a su pubillu de su lauore pro isso pubillo de su molente.

115 - Bestiamen in bingias.

Volemus et ordinamus: qui su bestiamen domado qui sat acatare in bingias in ortos o in lauores andando cum bestiamen rude si sos pubillos dessas bingias et dessos ortos et de los aluores seruidores o armentargios issoro biende lensarent ietando a su bestiamen rude emorrit inde de su bestiamen domado qui non di appat carrigu nen dannu cusso qui biello at ochire olenzare contra voluntadi sua, et calunca persona qui adi leuorare in su monte in su quale non est usadu de lauorare et ad esser trauiglo de bestiamen rude illu depiant rere bene cuniadu et si nò lu cuniat bene su dannu qui siloat faghir nò si deppiat apressare et nò di deppiat pagare tenturas et si est bñ cuniado si deppiat maghellare secundu qui si contenit insus capidulus dessu bestiamen rude.

116 - De ispastores.

Costituimus et ordinamus: qui sos maghellos et apres sos qui sant fagheri deppiant pagare sos pastores, et si no ant de ite d-u pagare sos pastores paghit su pubillu de su bestiamen et poscha sy fazat pagare daessu salariu dessos ditos pastores.

117 - De ispastores.

Item ordinamus: qui sas gammas qui sant perdere de s'abba fera paghint illas sos pastores reservandu qui non esseret culpa dessos pastores.

118 - De pastores.

Volemus et ordinamus: qui siant tenudos sos pastores de pagare su perdimentu cant fagheri su bestiamen cat paschire su denoti cali et issu de disi nò bogant ad claru incina quida siat faghere su perdimentu.

119 - De ispaximentos.

Constituimus et ordinamus:qui sos qui ant paschire ad alcuna persona pro sa raxione issoro siant tenudos de guardare cussu bestiamen quillis at esser acomandados. Et si su pubillu de cussu bestiamen inde reciveret alcunu damno pro culpa sua et esseret indi binnchidu: paghit cussu dannu adicussa persona quillat auiri a commandadu cussu bestiamen et si non ad deghiteu pagare inster in prexione infini atantu qui siat aconziu cun issu pabillu de su bestiamen.

120 - Qui maxellaret a tortu.

Item ordinamus: qui alcunu homini qui at magellare ateras causas de rennu paghit pro s'unu V, sind'est binchidu et si est declesia o de atera persona paghit pro s'unu tres pro quale at esser sa causa cat aver maxelladu et sodhus Chentu de maquicia et boe unu assu curadore.

Torra Agoa Carta de Logu Documentos in Limba Sarda - Pagina Precedente Documenti in Lingua Sarda Sighit Documentos in Limba Sarda - Pagina Successiva Documenti in Lingua Sarda Cultura

Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda

Dicius Antigus

Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento: 2012-01-29

G.A.D. dx01

NO Al Nucleare No alle Scorie Nucleari in Sardegna

FonteSarda.it Andas Assusu
JS CSS Validation Code  © FonteSarda 2000-2012