Scelte Accessibili da Tastiera (per gli Utenti di Firefox i tasti da utilizzare sono ALT SHIFT e Numero, mentre per gli Utenti di Internet Explorer i tasti abilitati sono ALT e Numero indicato): Contenuto della Pagina (ALT 1) | Collegamento Pagina Principale (ALT 0) | Inizio Pagina e Scelte Accessibili da Tastiera (ALT 2) | Lista Spalla Sinistra (ALT 3) | Mappa del Sito (ALT 4) | Informazioni sulla Sardegna (ALT 5) | Funghi in Sardegna (ALT 6) | Racconti in Bacheca (ALT 7) | Sezione Viaggi (ALT 8) | Fine Pagina (ALT 9)
Logo FonteSarda (Fonte Sarda) Istoria e Limba Documentos Poesias e Dicius Antigus
Storia e Lingua Notizie Documenti Poesie e Proverbi Antichi
NO alle Scorie Nucleari! No a Sa Burrumballa Nucleari!
Pagina Principale

SARDIGNA Torra a Sa Prima Pazine - Vai alla HomePage in Lingua Sarda

G.A.D. Sardegna 01

Giassu Nou po sa Sardigna Arrecordarii de Chistionai in Sardu - Ricordati di Parlare in sardo quando puoi.

G.A.D. Sardegna 02

Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 141 - 160

Charta de Logu Capitulos 141 - 160

Charta de Logu Elianora de Arbarèe Capitulos 141 - 160

141 - De faghere lavorare sas bingias.

Volemus et ordinamus: qui cussos qui ant bingias et ant avire pro inantes deppiant illas lavorare oì anno et si alcuna bingia esseret qui nò si lavorarit infra su tempus qui sunt ordinadus in su capidulu de Carta de Logu de Arbaree leuet si pro sa corte et si sa corte nò la lauorat over fagheri lavorare da inde inantes pro issos predictos tempus ordinadus nè benderet lat a persona over a personas quilla possat lavorare sas bingias qui siat incastighu remangat et siat decussos qui ant aviri bingias insu predictu castighu et ant consignare in su capidulo de subra et gosi si intendat dessas bingias dessa corte et dessas clesias comenti et dessas ateras.

142 - Qui iscongiarit bingia o orto.

Constituimus et ordinamus: qui nexuna persona de qualunca istadu over conditione siat deppiat over qui presumat ischungiare istudiosamente alcuna bingia over orto qui siat cungiadu et ad prova pro cungiadu pro issos jurados a cio alletos nen etiam deus usit over presumat intrari in alcunas bingias subra ditas over ortos qui suo non siat de tempus alcunu sensa paraula de su pubillu de sa bingia over orto et qualunca persona cat esser acatada over lat esser provado qui appat ischungiado studiosamente alcuna de sas dictas bingias over ortos si loat mittiri bestiamen paghit pro ogna bolta qui loe at esser acatadu over lat esser provadu liras X a sa camera nostra et siat maxelladu et mortu su bestiamì secundu qui si contenitin su capidulo desubra et fassat ad ispendiu suo cungiare sa dita bingia over orto et niente de minus siat tenudo de pagare su apreciu et tenturas secundu qui si contenit in su capidulu de subra et siat chertido su accusadore a sagramentu suo et si non avirit de -ndi pagari istit in prexioni a voluntadi de su segnore pro sa maquicia et infini at qui adauiri satisfactu su dannu qui ad auiri factu a su pobillu de sa bingia over orto et icussa persona qui at esser acaptadu intro de sas dictas bingias over ortos paghit pro dogna bolta si est de tempus de fructura sodus XI, et s'itzis fassat su dannu qui illoy at auiri factu et si non pagat infra VIII dies daessa die qui at esser tentu siat posto in su panghulier et siat auiri fatu dannu cussu fructu qui at auiri levado et si in su attero tempus de s'anno illoy intrarit alcuna persona paghit assa corte soldos binti. Et si non lus pagat istit in prexoni aplaximentu nostru; et assa dita pena. Et non si intendat cussu homini over hominis de su pubillu dessa bingia over orto over ortos over pro alcunu atero modo a voluntadi de su pubillu dessa bingia over orto inanti a deus cussos qui ant auiri bingia incastigu over ortos allados apare qui de necessitadi conuenit qui intrarit in su ortu dessu biginu pro passare et intrare a su suo ma cussos illoy possant intrari appee tantu incussu logu qui duos bonos hominis de cussos qui ant auiri bingias in su castighu over ant auiri de sos dictos ortos tenendo appare ant prouidere qui si fassat saidu de intrare et via depassare si veramente qui cussu qui ad intrari et passare a sa bingia over orto suo de questu naradu cungit su saidu qui loy at esser ordinado gasi in su intrari comente in su exire qui at fagheri depensere qui bestiameni intrari non loy possat a sa dicta pena pro dogna bolta quilloy at esser acaptada over prouadu. Et si su intrari over passare qui at fagheri alleuare aghina o araigla over fructu de atera bingia over orto qui suo non siat over illoy fagherit alcunu atero dannu siat condennado comente et icussos qui intrant in bingias over in ortos de ateri ut de subra est naradu et icusso pubillu de bingia over orto o armentargiu o homini suo over jurado electu a sa guardia dessas bingias et ortos et lauores quillu achaptarint in alcuna de sas dictas bingias et ortos siat tenudo de accusarellu comente et issu bestiamini a sa pena qui si contenit de supra.

143 - Qui venderet agresta.

Item ordinamus: qui si alcuna persona at esser achaptada bender agresta over aghina furada over leuada de bingia qui non siat sua paghit a sa camera nostra cussa persona qui at esser achaptada bendendola liras V. Et issu bendidore qui at consentire over levare dessa dita aghina a domo sua over ad atiri senza licentia de su pubillu et at illi esser provadu et achaptadu in domo over in ateru y paghit liras X et paghit su dannu qui at auiri et si nò at poder de pagare istet in prexioni pro sa pena et pro su dannu a voluntadi nostra.

144 - Qui esseret logadu a bingia.

Volemus et ordinamus: qui nixuna persona qui at esser a logada at lauorare ad alcuna bingia ad tempus de fructu over abennenare nò deppiat nè presumat leare over portare foras dessa dicta bingia arguesta over achina pro alcunu modo sensa paraula et voluntadi de su pubillu ad pena de pagare a su pubillu qui at esser at lauorare over avennenare de maquicia sodhus X sentzaa mìa nixuna et satisfassat su dannu a su pupillu quillat esser factu.

145 - Dessos chi hant a serviri in bingia, chi non usint portari in domu sua raygla, nen fundos.

Constituimus et ordinamus: qui nexuna persona qui s'hatat a allogari a lavorari in bingia non usit, nen presumat levari pro portare a domu sua senza paraula e voluntade dessu pubillu dessa bingia plus de raygla segada, nen sana, nen fundos, a pena de pagari de maquicia liras duas.

146 - De ponni Castiadorisin sas bingias dae sa die de Santu Quirigu

Item ordinamus, chi ciascuna persona, de qualunca istadu, o condicioni siat, chi hat a haviri bingia in castiu, over pro see, siat tenuda, e deppiat dogni annu sa die de Santu Quirigu ponni Vinidori, over Castiadoris, secundu sa bingia, e comenti assu pubillu hat a plagheri, unu, over multos, chi hant a bisongiari assu castiu, over bingia hat pro see, a pena de pagari cussu, chi nollos hat ponni, sodhus V pro homini cussos, chi hant bingia in castiu; et iscussos, chi hant bingia pro see, chi hat a bisongiari Vinidori pro see, paghint sodhus VI pro sa mala cura sua, e minusprexiu dessos Ordinamentos; e nientedeminus siant tenudos infra dies tres de ponni sos dittos Vinidoris, over Castiadoris, a pena dessu doppiu dessa pena suprascritta: ed issos Vinidoris, chi hant a esser in sas dittas bingias, deppiant esser satisfattos, innanti chi su fruttu dessa ditta bingia indi siat levadu; e si ciò non si fagherit, siant costrittos peri sos Officialis dessa Villas, dundi hant esser: e siveramenti sos Vinidoris de alcunas dessas dittas bingias in su temous, ch'illas hant guardari, s'indi partirint, ed in sa ditta bingia, over bingias s'hat a fagher dannu in su predittu tempus, chi si partirit su dittu Castiadori, deppiat satisfagheri assu pubillu su dannu, ch'illy hat a esser fattu; e si non hat de ghiteu pagari, istit in pregioni, sini a tantu chi hat a haviri satisfattu assu pubillu su dannu.

147 - De chi hat a esser acattadu portando agresta, o aghina, e non hat a haver bingia.

Volemus et ordinamus, chi qualunca persona, chi non hat a haver bingia, hat a essere acattada portando in domu sua, over in alcun'attera parti agresta, over aghina, e non mostrarit, de chi ill'hat a haviri hapida, e si cussa persona, chi hat a demonstrari, non havirit bingia, paghit cussa persona, ch'illy hat a esser acattada, comenti ed icussa persona, chi demonstrarit, de maquicia assa Corti liras duas pro gognia volta, comenti e icussos, chi hant a intrari in bingia angiena; e nientedeminus paghit su dannu: e smili pena incurrant cussos, a chi hat a esser acattada fruttura, e non hant a haver bingia, e ortos, chi happant de cussa fruttura, over icussos, de chi ill'hant a haviri hapida.

148 - De chi hat a levari fruttura dae alcunu logu iscungiadu, chi non esserit suo.

Costituimus, ed ordinamus, chi qualunca persona, de qualunca gradu, istadu, over condicioni siat, non usit, nen presumat levari, over colliri fruttura alcuna de arbori, chi siat in logu iscungiadu, contra voluntadi dessu pubillu, over Guardianu dessu predittu arbori, over arboris, a pena de pagari cussu, ch'illy hat a essere acattadu, over illi hat a esser provadu, sodhus V; e paghit sa fruttura, ch'illi hat a esser acattada e perddatilla, e siat illi leada cussa propia fruttura, e dada, e torrada assu pubillu dess'arbori; e supra ciò paghit su dannu, e sa maquicia, ciò esti, si sa ditta fruttura fussit istetida leada de die, paghit sodhus V, ut supra; e s'esserit de notti, paghit sodhus X; e dessa prova siat cretidu s'accusadori a sagramentu suo, ancu chi siat su pubillu, over attera persona, ch'in cusssa causa tantu, pro beni chi siat parti, pro chi sa parti non debit fagher testimongiu dae ses istessa, però pro custa causa volemus, chi su prescrittu, Capidulu happat legittimu logu.

149 - De melloni.

Item ordinamus: qui nexuna persona de qualunca gradu over conditione siat nò usit nen presumat intrare in alcunu ortu de meloni qui siat congiadu:et si alcña persone illoy ad intrare et illoat esser acatado over illat esser provadu sest de die paghit sodhus V et sest de nocte paghit sodhus X et paghit su damno a su pubillu de s'ortu et perdat su melone et siat de su pubillu de s'ortu et pro issa prova si intendat qui siat cretidu a sagramentu suo su accusadore. Et si alcño bestiamini at intrare in alcunos de sos ditos ortos qui siat cungiadu et pro uadu pro cungiadu pro issos jurados electos at prouare bingias et ortos cunyadas su pubillu dessu ortu o homini suo o iuargiu o armentargiu suo o juradu quillat acaptare biellu deppiat ochire et denunciarello secundo si contenit in su capitulu de supra dessas bingias et ortos et icussa pena qui in su capidulu si contenit.

150 - De faba.

Volemus et ordinamus: qui persona alcña de calunca gradu over conditioni siat nò vsit nè presumat intrare in alcuna terra de sa ode xixiri o delupino o de alcunu ligumine cungiado over iscongiado qui sa dicta terra non siat sua. Et si alcuna persona illoe at esser acatado over illi at esser probado si est de die paghit soddus X et si est de nocte paghit soddus XX et paghit su damno a su pubillo de su dictu ligumen et perdat su legumen, et issa proha si intendat qui siat cretidu su accusado re a sagramentu suo et issu bestiamì qui silloy at acatare si ochiat et condannent comenti et issu bestiamì qui sat acatare in su lavore.

151 - Muda deboes.

Constituimus et ordinamus: qui dogna persona de qualunca gradu istadu over conditioni siat deppiat mitteri et tenne in muda et guardia cussos boes domados ruis armentargius qui at aver de oìa tempus. Et cussos qui nò los ant mittiri et tenne in muda et guardia in oìa (tempus) paghit pro dogna bolta quillat esser acatadu soddus XX et icussu pubillu over homini o iuargiu suo qui ad aver ad tempu de arare over carradore qui at aver torrado alcunu iuho deppiat sa nocte at sin re cuz su iuho over iuhos qui at aver trubado cussa die adi cusso qui at esser guardianu de sos ditos boes pro qui los deressent in logu et in parte qui non fassant damno in bingias et ortos over lavores, et icussu pubillu over homini suo o boynargiu qui cio nò at defaghere paghint per dogna bolta sodus V et a su pubillu dessu iuho cat esser mortu faguendo damno et si nò loy morret paghit su damno ad quillat aver fatu et issas tenturas sest homini de dinaris over iuargiu paghit su iuho qui sat ochier a su pubillu et si non loy morret paghit su dmanu adi cussu quillat auiri factu et issas tenturas et s'issu dictu homini o iu argiu nò averit de quitheu pagare istit impregione infini qui at aver satisfactu sos boes et tenturas et damno cant auiri factos sos dictos boes et dae dies XV de freargiu siant tenudos ciaschuno quillos at aver et tenne at muda et guardia detorrarellos ad corte.

152 - Muda de boes.

Item ordinamus: qui culla persone qui ad sa muda de sos boes et nolat guardari et lat refudari tocandoli sa dita muda paghit de maquicia liras V et paghit su damnu qui sos boes ant faghere in cussa iornada qui at refudadu sa dicta muda.

153 - De bacas.

Volemus et ordinamus: qui dognia persone de qualunca grado istado over conditione siat qui at aver bacas et ebbas illo depiant tenne in sas dictas bacas bacargios et in sas ebbas asones secundoi sa quantidade de ciaschuno armento et dedognia truma de oìa (tempus) de s'anno et qui conmtra faghere depiat pagare pro dognia bolta qui at esser acatado over asones secundu qui est narado de supra paghit pro dognia volta a sa camera nostra liras duas sos calis bacargios et assones siant tenudos et deppiant sas ditas bacas et ebbas colliri et gordare et tenne in sos montes vsados qui nò siant in sa villa nen in abitione de arare ne de paschere bestiamen masedo de sa prima die de Santu Saturro in fina a dies XV de Lampadas sas ebbas et issas bacas infini asas prima die de treulas et tando sos bacargios et asones illas deppiàt tenne in guardia qui nò intrint in pardo de hierro, et silloy intrant siat licidu de ochirella gasi dessu armentu de sas bacas comenti et de sas trumas de sas ebbas una tantu pro bolta, et icussas ebbas et bacas qui sant ochier in sos dictos pardos siant de sos pardargios quillas ant ochier si morret dintro desso pardo. Et icussu qui nò at montare su bestiamì qui at aver in guardia secundum qui est narado de supra paghit a sa camera nosta sodhus XX et issu offciale comandit a su dittu pastore qui infra dies tres depiat montare:et si nò obediret et fagheret su comandamentu deppiat illu tenne et mandare a prexione et fassat gordare su dictu bestiamen ad ispendiu de so ditu pastore qui at tenne in guardia et paschiri cussu predictu bestiamen de supra narrado.

154 - Narrado de porcos.

Constituimus et ordinamus: qui cussos qui ant aver porcos de gamma quillos deppiant tenne et reher donnya tempus foras de pardo de hierru et de mindas et di cussos quilloy ant esser acatados siant maxellados pro dogna bolta de porcus dus pro gamma.So quale maxello siat et deppiat esser decusso quillat lansare si morret in su logu vedado exceptu at tempus de spica, et intendat si qui siat su principiu de su dictu tempus despica: daessa prima die de treulas et dae cussa die inantis si possat tenne in qualunca logu illos ad a pachere in sos campidanos foras de pardo de hierru et d'ariolas Et comandamusqui in terra over in istulas nò si possat mittiri infini in tanto quissu lauore at esser totu; et indi at esser carricado et portado ad sa ariola. Et silloy intrant siant maxellados pro dognia gamma et pro ciascuna bolta quilloy ant esser acatados.so quale maxello deppiant pagare sos pastores de sos dictos porcos. Et nienti de minus paghit su damno qui ant auiri facto a su pubillu de su lauore et quissos dittos porcos ant auiri sutigado in sa ditta terra et ant illoy esser vissidos pro issu pubillu de su lauore over homini o iuargio suo over pro alcños de sos ditos jurados sia cretidu su accusadore a sagramentu suo et issu pastore siat tenudo de dare isso maxello de porcos duos pro bolta comente illoy at esser sucitado at su qu'illat aver bissido et acusado et acio su officiale de savilla illos deppiat costringer ad pena de soddus C a sa camera nostra exceptu in sos campidanos qui est logu istrittu daessos quales logos se depiant segare et isuedare de sa prima die de Santu Guayniu.

155 - De cabras.

Item ordinamus: qui totu cussus qui ant aver crabas illas deppiant tenne over fagher tenne ad oìa tempus de su annu in su monte qui non si acostent assas bingias et ortos et lauores et pardos exceptu a tempus de istadi illas possant calari assaba pro modo et guisa qui nò fassant damno et abbadas quillas ant auiri:et multas illas si mongere illas bolent in sabadorgiu over in domo et poscha illas deppiant torrare a su monte pro modo qui nò fassant damno.Et icusso pastore qui non las boleret montare daessa prima die de Santu Guayni paghit pro sa prema bolta soddus X et comandit illu su officiale a su dictu pastore qui infra tres dies illas deppiat montare, et si nò obediret illu deppiat tenne et mandare in pregione et fassat gordare cussu bestiamini ad ispesas de so dito pastore.et si fagheret damno cussu bestiamini in bingias o in ortos proseruet si secundum su capitulu de supra; et si in pardos ant esser acatados pro ciascuna volta si maxellent de pegusdus pro gamma et siat decussu quillat maxellare.et icussu qui at maxellari et non lu maxellat pro amore o pro paura o pro atera causa qui si siat et illi ad esser prouadu paghit pro dognia bolta sodhus X et de cio siat cretidu su accusadore a sagramentu suo et appat inde sa terza parte de sa condennatione su acusadore predictu.

156 - De berbegues in pardo.

Volemus et ordinamus: qui nixuna persona usit over presumat mitter berbegues in pardo de hyerro over pardo de mindas segados pro bestiamen domadu over in mindas inter lauores pro paschiri o pro istare: excepto barigando ad iaguere qui siat licitu ad icussu quilloy ad paschere o duguer de passare in logu qui nò siat seminado. Et icussa gàma quilloy at esser acatada siat maxellada pro dognia bolta de berbeghes dues et siant de cussu qui l'at maxellare et icussu quil at aver a maxellare et nò lo maxellat pro amore o pro paura o pro atera causa et illi esseret prouado paghit pro dognia bolta sodhus X et siat cretidu su acusadore a sagramento suo et appat inde sa terza parte de sa condennatione.

157 - De Maxellos.

Indepat sa terza parte de sa condennatzione. Constituimus et ordinamus:simigiantimenti qui si intendat et qui fagheri si depiat de ciascunu de sos predictos bestiamini de penas maxellos aptsos et condennado ès qui sant acatare qui auirint fatu dànno in su lauore qui at esser portadu et missido in sas ariolas infini qui at esser levadu in totu.

158 - De pagare so aptso.

Item ordinamus: qui sos maiores et jurados de calunca villa siat deppiat de ponne fagheri pagamentu et satisfactione de su aptsu qui at esser fatu et tenturas qui sant deber pagare et fagherillu scriviri ordinadamente in su quaderno qui si de supra cio ordinare et tenne secunduz in su capitulu si contenet et su maiore et jurados qui sant acatare in culpa qui nò appant fatu satisfagher et pagare cussos dictos pagamentos a sos quillos debent reciviri de sas persones quillos ant recivido et non lu fagherint secundo qui est narado de supra siat condennado et paghit pro dognia volta quilloy at esser inculpado et li at esser provado qui cio non auirit fatu paghit a sa corte pro maquicia liras V.

159 - De observare sos capitulos.

Volemuset ordinamus: qui ciascño officilai de sas terras nostras in cussas contradas et villas et logos qui ant auiri at officiu depiant observare et fagheri obseruare sensa mancamentu sos dictos capidulos. Et issu maiore o officiali o curadore o maiore de villa qui sat acatare over qui sillat provare qui in alcunu casu actuvel parti de sas qui si contenint a sos capidulos de supra no observarint over contra fassant siat condennado a pagare de maquicia sensa mia nixuna a sa corti pro donnya bolta quillat esser provadu su officiali o maiori qui contra fagheret liras deghi et icussu curadore over maiore de villa qui contra fagherit liras V sentza misericordia nixuna, et non siat prejudiciu dessas partis.

160 - Ordinamentos de cumonis de maxellos de terminis e iniurias.

Constituimus et ordinamus: qui si alcño homini leuarit cumoni de atera persona de alcño bestiamen et ad cussu pastore silli at prouari fraudu de bestia qui averit bendida o donadu o mandigadu et non lu at narri a su donu suo ki ant fagheri ragione intro dessu annu ki fassiant ragione de su bestiamì et prouari silli at legitimamenti perdat su cumoni et paghit de maquicia a sa corti nostra liras 25.

Torra Agoa Carta de Logu Documentos in Limba Sarda - Pagina Precedente Documenti in Lingua Sarda Sighit Documentos in Limba Sarda - Pagina Successiva Documenti in Lingua Sarda Cultura

Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda

Dicius Antigus

Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento: 2010-06-25

FonteSarda.it Andas Assusu
JS CSS Validation Code  © FonteSarda 2000-2010