Carta de Logu Eleonora di Arborea Leggi e Ordinamenti Capitoli 161 - 180
Charta de Logu Elianora de Arbarèe Capitulos 161 - 180
161 - Cumonis.
Item ordinamus: qui su cumonargio siat tenudo et depiat dari parti
de casu et delati de dogna tempus qui intrada fagheret a su donno
suo et silli prouarit legitinamenti qui sa parti nò darit a su donno
suo perdat su cumoni et paghit de maquicia a sa corte nostra liras XXV.
162 - De Cumoni supra Cumoni.
Volemus et ordinamus: qui nexuno comonargio nò usit nè depiat
leuari cùoni supra cumoni sensa voluntadi de su donnu suo et sentza
lu cumbidari et sillu leuarit a voluntadi sua sensa lusquiri su
donnu suo et dest combidadu perdat su cumoni et paghit de maquicia a
sa corte nostra liras XXV sas qualis liras xxv paghit ad cumonali
cun cullo quillu at desuiari delli dari cumoni hauendo cumoni.
163 - Comonis.
Constituimus et ordinamus: qui si alcunu cumonargiu refudarit
alcunu cumoni sensa compleri su cumoni a su tempus qui inter issos
at esser assignadu et non boleret plus istari in su dictu bestiamini
su donnu de su bestiamini nò siat tenudo delli dari parti alcuna si
non complit su tempus de su cumoni.saluu si cussu cumonargiu
mostrarit causa legittima qui non poderit istari ad compliri su
dictu cumoni, et si gasi mostrat legittimamenti qui su donnu li siat
tenudu delli dari sa parti quillis at tocari secundu qui at auiri
feruidu.
164 - Cumonis.
Item ordinamus: qui nixuno comonargiu de nixunu bestiamini non
possat nen usit mudari su dictu bestiamini quilli at esser dadu ad
cumoni in atero logu pro cuyli over pro abitari sensa licentia de su
donnu suo: et si contrafagherit secundu desupra: et dannu recivirit
su ditu bestiamini siat intenudu cussu cumonargiu qui at mudari su
ditu bestiamini depagari su dannu qui at reciviri cussu bestiamì a
su donnu suo et si nò at deguiteu pagari istet in pregioni infini
qui su donnu suo siat pagadu.
165 - Cumonis.
Volemus et ordinamus: qui ciaschuno cumonariu siat tenudo defaghere
ragione de su bestiamini qui silli at esser dadu ad cumoni a su
donnu suo vna bolta de sanno sa quali ragioni depiat fagheri a dies
xv de sanctu gau inia su donno suo dognia annu vna bolta et qui non
at fagheri ragioni siat tenudo depagari su dannu qui at esser factu
a su donno suo in su dictu bestiamini.
166 - De isuiari sarachu.
Constituimus et ordinamus: si alcuna persona desuiarit alcunu
sarachu qui istarit cum ateri over saracha femina pro sindi andari
dae como de su padronu suo et silliat prouari legitimamenti paghit
cussa tali personi qui auirit desuiadu o fagherit desuiari paghit de
maquicia a sa corte nostra liras X et issu dannu quindi reciverit su
padrono over padrona de cussos talis terralis.
167 - De su pardu.
Item ordinamus: qui sas ebbas qui sant acatari intro de su pardu
desiidu qui su maiori de pardu et issos jurados de pardu siant
tenudos demaxellari de sas dictas ebbas over quillis fassat tentura
de sa quali tentura depiant leuari sodhus X a su pubillu de sas
ebbas. ma bolemus ui nò deppiat maxedari si nò abastat ad ebbas X
insusu et si non abastant ad ebbas X qui epiant leuari su mayore de
pardu cum sos compangios sodhus I per pegus.
168 - De sus asones.
Volemus et ordinamus: qui sos asones possant tenne sas ditas ebbas
intro dessu pardu in tempus qui venit ad treulari qui sos pardargios
nò lis possant fagheri maxellu nè tentura mentri qui ant istari
treulandu:ma bolemus incantu su lauori ad esser treuladu qui sos
ditos asones depiant leuari sas ditas ebbas foras de su ditu pardu
suta pena dellis maxellari et dellis fagher tentura.
169 - De pardu.
Constituimus et ordinamus: qui nexunu persona de sa villa qui at
auiri ebba domada nò usit nen deppiat reere sa dita ebba intro de
pardo, ma bolemus qui cussas talis ebbas deppiant istari foras de su
pardu dae una parti qui nò fassant dannu ad cavallu domadu:et si
alcño cavallu domadu si guastarit pro culpa et cagioni decussa ebba
su popillu de cussa ebba siat tenudu de pagari cussu cavallu over
dannu quindi reciverit su pubillu de cussu cavallu si legittimamenti
in d'est convintu qui pro culpa decussa ebba at apidu cussu donnu.
170 - De sas ebbas.
Item ordinamus qui su maiori de sa villa deppiat assignari unu logu
remonidu dae una parti a sas ebbas imparti qui cavallu domadu non
vincit et ponniri pena a su pubillu de sas ebbas domadas qui deppiat
reere sas ditas ebbas incussu logu as issos consignadu pro issu
maiori supra ditu suta pena de pagare a sa corte nostra qui contra
fagherit liras V et perdat sas ebbas.
171 - De pradargos.
Volemus et ordinamus: qui sos pradargios qñ ant andari a maxellari
in pardu cio est baca berbegue porchu capra non depiat maxellari si
non getat bogis tres et getadu qui at auiri tres bogis et issu
pastore non si aparit possat ochire su pradargiu de sas bacas ad de
die unu pegus su plus minori quilloy at esser et ad de nocti su qui
at poder et si non bastarit ad bullos X non depiat maxellari si non
quillos fassat tentura:et si contra fagherint paghint sos ditos
pradargios pro maquicia liras V et dessas berbegues et dessos porcos
et de sas cabras duas et tantum pro ciascuna gamma. Et si sos ditos
pradargios acatarint sos pastoris in su bestiamì qñ ant andari ad
maxellari et bolent pagari sa tentura qui su pradargiu pagandoli sa
tentura non siant tenudos de maxellari anti sili fassant sa tentura
su queli deppiant leuari pro sus armentos de sas bacas sodhus X si
est dae pegus X insusu et de pegus X iniosso paghit sodhus I per
testa et de s'ateru bestiamini secundu de supra sodhus V per gamma
et qui contra at fagheri a su dictu capitulu secundu desupra paghit
su juradu de pardu pro maquicia a sa corte nostra liras I per
juradu.
172 - De pradargios.
Constituimus et ordinamus: qui unu pradargiu solu no possat andari
ad maxellari si non sunt duos assu minus et pro fagheri tentura unu
solu; et qui contra fagherit paghit a su curadori boe unu et soddus
XX a sa corte nostra de maquicia.
173 - De ponni sinnu.
Item ordinamus: qui alcuna persona no usit no deppiat ponne sinnu
supra sinnu nen ad fogu nen ad origa ad bestiamini alcño:et si
alcuna persone fagherit et ponnerit de sos predictos sinnos et
esseret bestiamini de sa corte paghit pro s'unu.X et si esseret de
clesia o de atera persone paghit pro s'unu V et maquicia a sa corte
liras xxv.et si non pagat ipsu o atera persona pro se infra dies XV
decat esser iuygadu seguet silli sa manu destra pro modu quilla
perdat.
174 - De terminis.
Volemus et ordinamus: qui nexuna persone de qualunca gradu o istadu
usit nè presumit istrumari lacanas de terra qui sunt suinadas agenas
et quindiat istrumari et ad leuari temenes et prouadu silliat esser
legitimamente paghit de maquicia a sa corte nostra liras xxv. sensa
mìa alcuna et mendat sa terra at avere istrimadu et si non paghit
infra dies XV de qui at esser iuygsdu seghit illi sa manu destra.
175 - De qui comporarit.
Constituimus et ordinamus: si alcuna persona andarit et comporarit
dae cherachu over terrali qui istarit cum ateri alcuna causa de su
donnu suo cussa tali personi qui nd-at comporara dae cussos de
cussas ditas causas isquiendo qui cussu non averit libertadi de
bender siat tenudu cussu qui diat comporari de restituiri su qui at
averi comporadu a su pubillu et paghit de maquicia liras x.a sa
corte nostra.
176 - Qui furarit.
Item ordinamus: qui si alcuna persona de qualunca gradu o
conditioni qui at esser prouadu qui at leuari over furari ad mala
voluntadi de su pubillu dae alchunu cuyli de alcunu pastori alcunu
istergiu over attera causa qui in cussu cuyli esseret et
legitimamenti silli at esser pauadu paghit de maquicia a sa camera
nostra secundu qui in su capidulo de qui furat dae domo si contenit
et mendit su dannu a su pubillu, et si nò pagat infra
dies.xv.dequiat esser iuygadu seghitsilli una origa in totu quilla
perdat.
177 - Qui se allogat.
Volemus et ordinamus: qui cun alcunu homini sat allogari cum ateri
pro seruiri ad iornada et luat inganari ad cullu qui at auiri in
promissu cussu tali homini qui siat allogari et ad ingannari sa
jornada et nò at seruiri siat tenudo cussu tali homini de pagari su
ispendiu ad cussu homini qui lu at auiri allogadu et mendit su dannu
et paghit de maquicia a sa camera nostra pro donnya bolta qui
silliat prouari sodhus XX per homini.
178 - De triulari.
Constituimus et ordinamus: qui cun sos asones in tempus de treulari
ant impromittiri ad alcuna persone detreulari sariola et lu ant
ingannari paghint cussos talis asones over asone su despendiu qui su
pubullu de sa ariola at auiri factu et issos manalis qui at auiri
allogadu pro sa dita ariola et paghit su dannu qui li interuenerit
de su lauori et de maquicia a sa camera nostra llrs.v.et siat tenudu
de fagheri sa ariola de nou. Et in simili pena si intendat su
pubillu de sa ariola qñ ingannarit a su asone qui noli lassarit
treulari sa ariola.
179 - De sos bubarris.
Item ordinamus: qui sos bubarris de sos boes domados qui ant esser
in sas villas siant tenudos sos homminis de sas villas cullos qui
ant auiri boes domados de cuniari beni su dittu bubarri et cuniadu
qui at esser et provididu et di haveret in su ditu bubarre alcña
parti qui nò esseret bene cuniadu secundo sos ateros et dae cussu
logu essirit alcunu boe et fagherit dannu cussa persone qui tocat in
parti qui no l'at hauiri cuniada secundu de supra paghit cussa tali
personi cussu dannu qui at esser factu pro cussos bois et de
maquicia a sa corte nostra liras v.et paghit sa tentura qui at esser
facta a sos ditos boes.
180 - De sa muda de boes.
Volemus et ordinamus: qui pusti qui at esser missida sa muda de sos
boes: et si alcuna persona de sa villa bi baturit alcunu boe
furisteri a su armentu qui cussu pubillu de su ditu boe lu depiat
clobari a boe istanti de sa villa et sendo clobadu secundu de supra
su ditu boe torrarit sendo clobadu cussu boynargiu qui at auiri in
guardia sos ditos boes siat tenudu cusu tali boynargiu detorrari
berbu sa note qui at esser mancadu su dictu boe a su pubillu et si
su dictu boynargiu nò torrarit berbu a su pubillu sa noti qui at
mancari su ditu boe qui cussu tali boynargiu siat tenudu de torrari
a su armentu su dictu boe ad ispesas suas, et si nò lu torrarit
paghit su dannu a su pubillu de su ditu boe.
Notizie sulla Cultura e sulla Lingua Sarda
Dicius Antigus
Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento:
2012-01-29