Lingua Sarda TAE 07 2000 1 - Documenti in lingua sarda Comune di Quartu S.Elena
Comunu de Cuartu Sant'Aleni Assessorau de sa Cultura e de sa Limba Sarda
Progetto T.A.E. Transnational Action for Equality
Convegno Hotel Setar
Luglio 2000 - Treulas - Argiolas
Is disinnus e is fainas de su comunu de Cuartu Sant'Aleni, a suba de s'abalentamentu, ufitzializazioni e tutoria de sa Limba e identidadi sarda.
Sa limba de s'identitadi natzionalitaria de su Populu Sardu est sa Limba Sarda. A chini pènsat chi custa
siat cosa crara, tenit propiu arrexoni!
Chinisisiat, sapiu de glotologia o omini de pagu istudiu, est de acordiu chi un'aina limbistica si podit
arreconosci, cumenti a sinnu sintzillu de s'identitadi de unu populu, feti candu custa est nascia de issu e
totu e umperada in sa vida de d-onnya dė po seculus e seculus, de una comunidadi biventi (de arrègula ma no
de òbrigu) in d-unu tzertu situ.
S'insularidadi de sa terra nosta, chi aici meda s'at demau in s'isviluppu, ma chi a su propiu aici meda,
benit apretziada po is costas sua amajadoras, ajudat su traballu de s'istorigu e de su limbista chi, po
acrarai sa natura natzionalitaria de Sardigna, depit treballai prus pagu meda chi po fai su propiu cun
calisisiat atra natzioni de terra manna.
Totus is invasionis chi su mari nostu amajadori s'at istrinau in s'istoria, intamis de iscontroriai
s'afirmadura de s'inghitzu, dda cunfirmada ancora de prusu poita chi sa limba sarda no fessit sinnu sintzillu
de su fundoriu 'e s'identitadi nosta, cumenti iat a essi possibili chi una limba bogada a foras cun
violentzia e frassidadi mala, jai de su XVmo seculu, de onnya ofitzialitadi;
una limba chi totus is ivasoris istranjus: Jenovesus, Pisanus, Catalanus, Aragonesus, Ostriacus e
Piemontesus, anti cumbatiu cun fortza e malesa, boghendincedda de onnya situ de poderi: Stamentus, Iscolas,
Cresia, Universidadis, Tribunalis, Aministraduras de biddas e tzitadis;
una limba chi, a pustis de-i cussu monumentu juridicu-literariu chi est sa Carta de Logu
de sa Jugissa Eleonora de Arbarea, at biviu jai totu in s'oralidadi de una terra aundi is bias de comunicatzioni de a intru finas a no tropu tempus fait, in pratica no esistianta;
una limba cunsiderada indinnia, forsis poita si pènsat chi no sia manivili po s'arecramu de pannixeddus po
pipius e limpiadoris, a essi umperada in is mass-media giornalisticus e arràdiu-televisivus;
cumenti iat a podi, duncas, una limba chi no at tentu mai manc'unu de-i cussus ajudus jurėdicus, culturalis
e comunicativus cunsideraus pretzisus po no fai morri e podi spainai calisiollat limba, èssiri ancoras bia in
sa fueddada cuncreta de d-onnia dia e in is arrelatus personalis de sa prus parti de is sardus, e cumprèndia
de jai totu sa genti nosta, si issa puru no fessit parti funduda, fintzas candu no si ndi tenit cuscientzia,
de sa storia e de s'identidadi de su populu sardu?
Su Comunu de Cuartu S. Aleni s'est fatu boxi cumbinta e de cuscièntzia de custa realidadi bia, portendu a
innantis atzionis jurėdicas e polėticas cuncretas chi arribinti a donai fueddu e atualidadi a pediduras
popularis de fundoriu ma aciuvadas e allupadas de un'omologatzioni culturali, chi cant'est tzurpa est forti.
At donau tretu a-i cust'andala, s'ajudu poderosu e sa detzididura crara de sa Comunidadi Europea, chi jai
de meda, ghiat cun s'autoridadi e sa cumpetentzia cosa sua, is Istadus chi ndi fainti parti conca a
s'arreconnoscimentu, s'amparu, s'abalentamentu e s'ofitzializadura de is realidadis natzionalis insoru e de
is identidadis culturalis e limbisticas, chi funti sa sienda prus pretziada e sintzilla de s' Europa de is
populus tanti abetada, cumenti est previdiu de sa Carta Europea de is Limbas de Minorias de su 5 de
su Mes''e sant'Andria de su 1992 e in sa Conventzioni Cuadru Europea po s'Amparu de is Minorantzias
Limbisticas Natzionalis de su 1 de friaxu de su 1995.
Su stadu italianu, chi puru cun d-unu ritardu curpabibili de dexenas de annus in s'apricadura de s'art.
6 de sa Carta Costitutzionali nosta, at postu a menti a sa boluntadi de sa Comunidadi Europea, de una
manera chi si podit siguramenti mellorai, ma po imoi bastantementi bàlida po is insullamentus europeus, fendu
bessiri sa Lei 'e su Stadu 482 de su 15/12/99 "Arregulas in materia de amparu de is minorantzias
limbisticas storicas" chi in s'art. 2 narat:
"Ponendu a menti a s'art. 6 de sa Costitutzioni e
in armonia cun is printzipius generalis stabilius de is organismus europeus e internatzionalis, sa Republica
ampàrat sa limba e sa cultura de is populatzionis albanesas, catalanas, germanicas, gregas, slovenas e
croatas, e de-i is chi fuèddant su frantzesu, su francu-proventzali, su friulanu, su ladinu, s'ocitanu e su
sardu".
Su Cunsillu de sa Regioni Autonoma de Sardigna iat jai fatu bessiri sa L.R. 15/10/1997 n. 26
"Favoressimentu e abalentamentu de sa cultura e de sa limba de sa Sardigna" chi, mancai cun totu is
limitis de una lei pioniera e de cumpromissu, a pustis di ai decrarau in s'art. 1 chi s'identidadi limbistica
e culturali de Sardigna est unu beni primarju de abalentai, arreconnoscendidda cumenti a su fundòriu de su
s'isvilupu e de su progressu socio-politicu i economicu de sa Sardigna in d-una prospetiva de integramentu
europeu, stabilit a litras craras in s'art. 2 ca: "Sa Regioni ampàrat e abalentat sa limba sarda,
arreconnoscendiddi sa propiu dinnidadi de sa limba italiana".
Su Comunu de Cuartu Sant'Aleni, pighendu tretu de-i custus areconoscimentus juridicus-politicus, chi perou
anti fetti ofitzializau su chi, su 'n prusu de su populu sardu e de is istudiantis de totu su mundu scinti
jai de sempri, boghendinci sa timoria e sa tzerachimini psicologicu e culturali de parti meda de sa politiga
regionali de oi e de ariseru, at segau sa bregunja, fendu fainas culturalis, politigas e juridicas, chi
dd'anti postu a su cabudu de-i cust'andala, sempri prus forti e ingania, po sa rinascita de sa Limba Sarda
Tocat a nai chi su traballu de su Comunu de Cuartu, massimu su de s'Assessorau a sa Cultura ghiau de
Aleni Ledda, po s'afortiamentu de sa Limba e de s'identidadi sarda est cumentzau jai de annus meda.
Podeus arregodai cuattru fainas de importu:
su ai postu in su Statutu Comunali, sa possibilidadi de umperai la Limba Sarda in is setziadas de su Cunsillu;
su ai produsiu, a pustis se sa L.R. 26/97, is primus paperis ufitzialis, de comunicatzioni interna, iscritus in sardu;
su ai apariciau un'Iscola Musicali po Launeddas e Ghitarra Sarda, e un'Iscola de Cantu e Poesia Improvisada Campidanesa;
su ai criau un'Iscola de Limba sarda chi, gratzias a s'ajudu de sa Comunidadi Europea,
est istetia abitada in su 1999 de 350 scientis chi, a s'acabu de su cursu e de sa prova finali totu in sardu,
ant arreciu unu paperi de frecuentzia, meresciu meda.
In su Mes''e Idas de su 1999, su Comunu de Cuartu Sant'Aleni, faidi un'atru piticcu,
ma balentosu, passu in s'istoria. (Sighit giobia chi benit)