Menu di Accesso Rapido: Contenuto della Pagina | Collegamento Pagina Principale | Inizio Pagina e Menu Rapido | Lista Spalla Sinistra | Lista Spalla Destra | Mappa del Sito | Informazioni sulla Sardegna | Funghi in Sardegna | Racconti in Bacheca | Sezione Viaggi | Fine Pagina
Logo FonteSarda (Fonte Sarda) Istoria e Limba Documentos Poesias e Dicius Antigus
Storia e Lingua Notizie Documenti Poesie e Proverbi Antichi
NO alle Scorie Nucleari! No a Sa Burrumballa Nucleari!
Pagina Principale A Totus

SARDIGNA Torra a Sa Prima Pazine - Vai alla HomePage in Lingua Sarda

G.A.D. Sardegna 01

Giassu Nou po sa Sardigna Arrecordarii de Chistionai in Sardu - Ricordati di Parlare in sardo quando puoi.

G.A.D. Pub.02

Lingua Sarda TAE 07 2000 2 - Comune di Quartu Assessorato Cultura Documenti in Lingua Sarda

Comunu de Cuartu Sant'Aleni Assessorau de sa Cultura e de sa Limba Sarda

Progetto T.A.E. - Transnational Action for Equality

Convegno Hotel Setar

Is disinnus e is fainas de su comunu de Cuartu Sant'Aleni, a suba de s'abalentamentu, ufitzializazioni e tutoria de sa Limba e identidadi sarda.

UNA LIMBA PO S'IDENTIDADI

Imprentaus oi sa segundu torrada de s'interbentu de s'Assessorau a sa Limba Sarda de su Comunu de Cuartu Sant'Aleni, a s'atobiu internatzionali, chi s'est tentu in tzitadi in s'Hotel Setar de su 20 a su 22 de su Mes''e Triulas de ocannu, po sa presentada de su "Disinnu Europeu contras a is Ingiustìtzias - Project T.A.E. (Transnational Action for Equality)" aundi su Comunu de Cuartu est partner europeu po s'Italia.

Su dott. Roberto Spano, incarrigau de s'Ofitziu po sa Limba Sarda, at chistionau a suba de is fainas e de is disinnus chi su Comunu de Cuartu est aparicendu po sa defensa e s'abalentamentu de sa limba sarda, contras a totu in ingiustitzias chi tanti anti demau sa cultura, sa storia e s'identidadi de su populu Sardu.

In su Mes' 'e Idas de su 1999, su Comunu de Cuartu Sant'Aleni, fait un'atru passu piticu, ma balentosu, in s'istoria.

Su Sindigu Gratzianu Milia, a pustis de sa bessida de sa Lei de su Stadu 482 de su 1999, detzidit de creai un'Assessorau totu nou, mai biu in Sardigna (e duncas in su mundu), S'Assessorau a sa Limba Sarda, torrendu a tzerriai a Aleni Ledda po ddu ghiai, cun s'agiudu poderosu de su Dott. Peppi Corongiu, sapiu profundu e apegau de sa limba de sa natzioni nosta.

Cust'Assessorau, (giovuneddu balenti), cumentzat luegus a fai intendi sa boxi sua e su 27 de su Mes' 'e Martzu 1999, sa Giunta Comunali apròat sa primu Detzididura (Delibera) in sardu, donendu aici vida e cuncretesa a su primu autu ufitziali in limba sarda chi tenit su propiu balori legali po su Stadu Italianu; e prenendu una mudesa buida de prus de 600 annus, est a nai de candu is autus de is Rennus Giudicalis aregulaìanta sa vida giuridica e politiga de sa terra nosta, in sa limba galana de su XIVmo e XVmo seculu.

In s'intèris, unu articuleddu simpli in su giornali, aundi si fait sciri chi s'Iscola de Limba Sarda torrat a oberri po su segund'annu, fait sonai chen''e pasiu su telefunu de s'Ofitziu po sa Limba Sarda chi, arrespundendu in Sardu Meridionali, pigat is iscritzionis po s'iscola e donat totu is nobas a suba de is fainas culturalis de su comunu.

Genti meda dudat chi diaderus nci siat un'incarigau de su comunu chi arrespundat in sardu a su numeru imprentau in su giornali. S'arrespusta crara in Limba ndi ddis 'ogat d-onnia duda e in prus de 400 pedint de s'iscriri a sa scola.

Po dificultadis tennicu-burocratigas, sa Regioni e sa Comunidadi Europea no si podint agiudai economicamenti, oblighendusia a apariciai e apoderai totu custa faina a sa sola, cun is pagus fortzas umanas y economigas chi tenit s'Assessorau.

De mala gana si bieus cunstrintus de fai torrai a 150 feti, (cun d-unu sceberu chi s'est costau tristura meda), is scientis de s'iscola.

Cun meda passioni personali, traballu bolontariu e grandu disponibilidadi de s'Assessorau, sa scola inghitzat in su mes''e Martzu e a pustis de su discansu po s'istadi, at a torrai a sighiri fintzas a Mes''e Idas.

Sa genia de is scientis est varia meda, s'edadi mesana est de 35 annus, ma su prus giovuneddu, chi benit a sa scola impari cun totu sa familia, no at ancora acabau s'Iscola Elementari, e sa prus manna est una ayaya alligra de prus de setant'annus.

Su in prus de is scientis est diplomau o laureau e arribat de Casteddu, Cuartu e de is biddas 'e su bixinau, ma nci funti puru istudiantis universitarius Nugoresus, Tataresus e Logudoresus chi, cun passioni meda, olint amanniai sa connoscèntzia limbistica insoru, cun poderosas letzionis de Sardu Meridionali.

Is maistas de is iscolas elementaris e po pipius piticus chi 'olint portai, (cumenti ddis anti pediu is familias de is scientis insoru), sa limba sarda in totu is iscolas funti po nosu una presèntzia de importu meda chi si donat grandu isperu po su benidori sardofonu de-i cussus pipius.

Su in prus de is scientis anti scioberau de s'iscriri in d-una iscola che-i sa nosta (paghendu in prus una cuota de iscritzioni), po si torrai a fai meris de una sienda limbistica chi intendinti cosa insoru in su fundu de su sentidu de s'identidadi, ma chi, massimu po is chi bivinti in is tzittadis, est sempri istetiu difitzili meda a espressai, po su monolimbismu italianu barrosu, impòstu de sa scola, sa telebisioni e is institutzionis.

Custu a fatu nasci unu amesturu malu de innioràntzia e tzerachimini psicologicu chi, movendu massimu de is annus '60, iat cumbintu babus e mamas chi, mancai intra de issus 'e totu sighiant a chistionai in sardu, a evitai de umperai sa limba cun is fillus insoru, e fintzas a si dda proibiri, cumbintus in fidi 'ona chi fendu aici ddus iant ai sarvaus de sa poberesa e de is dificultadis economigas.

S'arresultu de-i custa pulitiga didatica e culturali disaurosa, agiudada e apoderada cun fortza de diretivas ministerialis, chi arrecumandaìanta de proibiri e castigai in is iscolas su manigiu de su sardu po is scientis, est ananti de totu cantus nosu.

Is genias prus giovunas crescinti in s'innioràntzia prus manna de s'identidadi cosa insoru e duncas de sa sienda umana e individuali prus sintzilla, fuliendusinci in d-unu apretu de omologadura chi ddas lassat chentz''e defensa in is perigulus de una globalizadura fea, chi atru no est chi s'alladiamentu de unu poderi istrangiu.

No podendi pigai parti de manera ativa, donendu un'agiudu originali e fraigadori, si depinti acuntentai feti de ddu bivi de una manera passiva, cumenti a tentas de unu mercau chi est sempri prus astratu e chentz''e ghia po chini no tenit abilesas e aìnas manivilis po donai tretu, alenu e boxi a is ideas e disigius suus.

S'atru scioberu a-i custa pauli omologadora fintzas a oi est'istettiu, po lastima, feti s'acorradura speddiosa e tirriosa e s'arrefùdu de d-onnia sinnali o insullamentu foresu chi nci acabat in d-unu "campanilismu" arrenegosu e tzurpu, aundi sa bidda (e sa fueddada sua) esti s'unicu arrelatu cun su mundu e s'unicu orizònti sotziu-culturali.

Fintzas a s'estremu de cunsiderai allena, burda e colonisadora sa genti de sa 'idda o provìncia lacananti.

Fintzas a s'assurdidadi de arrefudai cument' 'e apocrifu calisisiat limbargiu chi siat, mancai pagu-pagu fetti, dissimbillanti de sa fueddada dialettali de sa 'idda sua, mancai boghendindi sa scusa ca no est su propiu chi fueddat s'ayayu. E duncas de fuliai cumente burdu, indignu, imbrutadori e alluadori de una limba cunsiderada pura e sintzilla fetti poita aici est istettia sempri, preitzosamenti connotta.

In custa faìna puru, s'Assessorau a sa Limba Sarda de su Comunu 'e Cuartu s'est impinniau po donai s'agiudu cosa sua a su disinnu de una pulitiga culturali e limbistica chi potzat auniri e acostiai su populu sardu tot'intreu, sciuliendu cussas umbras de innioràntzia e intolleràntzia chi frimanta s'andala de abalentamentu e ufitzialitzadura de sa limba e de s'identidade nosta. Lassendidda aici in su stàini de su connotu, de is afestadas po is santus patronus, de su folklori cirdinu e mumificau a foras de su tempus e de su spatziu chi no siat cussu de is tancas sicadas, de is feminas in sa funtana o de is "balentes" redùsius in tristus certus etilicus in is tzilleris de biddas atesu 'e su mundu.

S'isvilupu e s'amanniamentu sanu, obertu, tolleranti e fraigadori de s'identidadi sarda si ndi podit strantaxai feti bincendu is "campanilismus" chi aici meda s'anti demau e aici meda ant afortiau s'idea chi sa cultura sarda e duncas sa limba sua, siat cosa beccia, passada e allogadora. Custus campanilismus anti donau a is enemigus in fidi mala fortza e boxi de ghettai tzerrius a celu, tronendu de indinniatzioni anant''e su "disacatu" de chini si ndi bolit stesiai de-i custa trassa mala, torrendu a ponni sa Limba Sarda aundi funti su derettu e sa dinnidadi cosa sua: est a nai in d-onnia logu de sa vida familiari, iscolastiga e de is istitutzionis de su populu sardu.

Ma po arribai a-i custa tenta, tocat a fai unu grandu traballu a suba de sa connoscèntzia funduda e sapia de una limba unitaria chi si ndi stèsit de totu is isballius e faddiduras de fueddadas dialetalis, frimas a un'umperu municipali fetti.

Est po-i custa arrexoni chi sa detzididura est istetia iscrita in d-unu Sardu Meridionali sapiu e literariu, s'unicu capassi de espressai de una manera sintzilla e cumpetenti, is cuntzettus pretzisus e de importu chi un autu giuridicu ufitziali arrechedit, ponendu a menti, in prus, a su fueddu de sa Lei chi, cun grandu craresa, abalentat, afortiat e donat ufitzialidadi a is Limbas aunias de is minorantzias identitarias e no a totu is variedadis dialetalis chi, galanas e istimadas in is arrelatus familiaris e de amistadi, podint bessirii lascas e faddidoras in d-unu umperu ofitziali, leislativu e giuridicu.

Is aìnas tennicas: fueddarius, gramaticas, glossarius istorigus e literairius nci funti e depint essi afortiaus sempr''e prus, ma depinti essi umperaus cun cumpetentzia, manigiu, e i cun sa cantidadi giusta de umiltadi e impinniu, chentz''e pretèndi chi de suncuna, de una dia a s'atra, una limba inserrada po seculos in s'oralidadi tengat po maxia totu cussas arrichesas e arrefinas espressivas chi atras limbas anti tentu possibilidadi de i strantaxai in su processu lentu de ufitzialitzadura.

A creai custu amesturu scontroriau de conservadorismu tontu de una parti e arefùdu tzurpu e omologadori de s'atra, ant'agiudau trumas minoreddas ma po lastima arricas e potentis, de elìtes pulitigas e culturalis sardas chi, chentz''e diferentzias de importu intra sa manca e sa deretta, anti apariciau a ingiriu de sa chistioni limbistiga de sa Sardigna unu prozessu frassu e tragallosu, chi a bortas a passau meda sa lacana de s'ofèndida a sa cultura e sa inteligentzia normali.

Nci anti bogau a foras is pantasmas avolotadoris de is persecutzionis de arratza, de sa tirria e de is odius etnicus, de sa torra a sa barbarie e fintzas a is "Sardi Pelliti" de arregodu ciceronianu.

Is fundorius sintzillus de s'identidadi sarda, no si fraìgant a pitzus de is significus de etnia, arratza o sanguni, ma in su arreconoscimentu de s'unidadi nosta e unicidadi culturali de populu chi bolit pratziri sa dissimbilantzia geniosa sua cun totu is aterus populus de su mundu, primu cun su populu italianu po sighiri cun totus is identidadis culturalis europeas. Aici, ponendinci totas is siendas chi teneus, eus a agiudai a strantaxai e fraigai diaderus cuss'Europa de is Populus e de is Natzionis chi aici meda disigiaus, ma chi si s'at a fundai fetti in s'omologadura e in su monolimbismu impostu de is culturas economigamentis egèmonis, iat at essi fetti s'Europa de is bancas e de is multinatzionalis, arrica fortzis e potenti materialmenti ma pobera chentz''e fini de libertadi e umanesidadi.

Sa Sardigna at patiu s'ingiustitzia prus manna chi si potzat cumitti contras a una natzioni e a unu populu: su de dd'ai proibiu cun violentzia frassa e mala de espressai in libertadi s'identidadi sua, trastochendu in modu malu s'isvilupu autonomu cosa sua e iscrobendidda in domu sua.

  • Cali iat essi sa fortza chi at a apoderai auniu impari su populu nostu, tzerriau a si cunfrontai cun totus is aterus populus de su mundu?
  • Cali iat essi sa sienda e sa parti nosta chi boleus donai a s'Umanesidadi tott'intrea, acabendidda di essi fetti mandigadoris passivus e preitzosus de unu mercau chi s'obrìgat a nc'ingurti papongius giai matziaus de aterus?
  • Cumenti eus a podi castiai in is ogus, cun cunfiantzia e sa propiu dinnidadi, tottu is feminas e is ominis de su mundu, chi no eus a tenni su coragiu e su disigiu de si castiai a intru de nosu e totu e de cumprendi chietus e orgolliosus chini seus?

Sa battalla po s'abalentamentu de s'identidadi nosta, fendu torrai a nasci sa limba sarda tenit sa tenta sintzilla de afortiai s'amistadi e s'aunioni de su pòpulu sardu totu cantu.

Aici feti at a podi afrontai cun confiàntzia e isperu 'onu is perigulus ma is oportunidadis puru de-i custa globalizzazioni chi tocat, arregordeussiddu, totu is pòpulus de su mundu.

Sa nosta no esti una "santa crociata" de butegheris rassus y egoistas chi si 'olint feti apoderai is privilègius cosa insoru, ma bolit essi una luta e un'esèmpiu po totu is populus e totu is limbas chi in su mundu tenint tantis cosas bellas de nai!

Custu est su disigiu nostu e s'abetu de arrennesci!

(Sa primu torrada est istetia imprentada giobia passau, su 3 'e Austu)

Roberto Spano

Incarrigau de s'Offitziu po sa Limba Sarda

Limba sarda

Luglio 2000 - Treulas - Argiolas

 

Torra Agoa Documentos in Limba Sarda - Pagina Precedente Leggi la prima parte del documento in Lingua Sarda 7 Sighit Documentos in Limba Sarda - Pagina Successiva Documenti in Lingua Sarda Cultura

Dicius Antigus

Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento: 2012-01-29

G.A.D. dx01

NO Al Nucleare No alle Scorie Nucleari in Sardegna

FonteSarda.it Andas Assusu
JS CSS Validation Code  © FonteSarda 2000-2012