Atlantide fit sa Sardigna? 10 Nov. 2002 Documenti in lingua sarda
Lìberos - Sergi Frau, inviadu de Repubblica, at ispantadu a totus cun d'unu lìberu prenu de meravizas
Atlandide fit sa Sardigna?
"Sas Colunnas de Ercule, una cherta" est su tìtulu de s'òbera chi avantzat sa proposta de giambare
sa làcana antiga de su mundu dae Gibilterra a su Canale de Sitzilia e acontzat sa Sardigna comente logu ricu
e nòdidu de s'antighidade chi podiat assimizzare a s'Atlandide nomenada dae Platone.
Sabudu chi benit 2 de Dognassantu a sas oras 20 e 50, sa trasmissione televisa "Gaia" de Rai Tre at
a faeddare de custu argumentu e at a sedatzare sas provas battidas dae Frau. Su casu literadu de ocannu
bessit a esser una chistione chi sa televisione at a fagher connoscher a su bonu de sa zente.
Servint sos mitos a sa Sardigna? B'amus su bisonzu de bessire dae s'istoria e e dae s'atualidade pro
dare unu sentidu prus deghile a sos contos nostros de s'antighidade? In medas nant chi nono, chi in custu
masione b'at calchi cosa chi no b'andat. E bi sunt semper unu betze de batallas inteletuales e culturales
propiu contras a sos mitos de sa "sardidade", de sa "resistentzia", de "s'identidade". A s'atera bi tenimus
in tamas sos chi sos mitos no petzi los fraigan e los ispainant, ma los crian a vias dae su nudda, a vias dae
una cherta e unu manizu de sos trastos de s'archeologia e de sas fontes istoricas chi est belle issientificu.
Est su casu de su lìberu de Sergi Frau, zornalista inviadu culturale de su diariu italianu Repubblica, "Le
Colonne d'Ercole, un'inchiesta" (domo de imprenta Nur-Neon, pazinas 672, euros 30) chi podimus narrer chi, a
su nessi pro su chi cuntesset a nois, diat esser s'òbera iscrita prus de interessu e importu chi amus bidu in su 2002.
De ite s'est postu a iscrier Sergi Frau chi zai connoschiamus pro aer lèghidu issertos de su diaru fatos a
supra de sos Shardana (chi diant esser sos antigos nuraghesos) e de sos nuraghes collidos in Israele?
S'autore est mòvidu dae unu fatu craru pro cantu misconnotu: niune de sos autores antigos a in antis de Eratostene
at mai mentovadu "Sas colunnas de Ercule", sas làcanas antigas chi pratziant su mundu connotu dae cussu misconnotu
e chi sos omines no podian giumpare, comente postas cun seguria in s'istrintu de Gibilterra in ube nois las pessaimus semper.
Eratostene fit su ghiadore de sa famada biblioteca alessandrina ma aiat bìvidu in su de tres seculu a in
antis de Cristos, chi venit a esser unu tempus rechente meda e a tesu de cussu a su cale si podet dare
referentzia pro sa naschida de su mitu de sas colunnas de Ercule. Frau, cun s'istudiu de una surra de fontes,
cartografias, atlantes, zeografos e àteros autores antigos mustrat in tamas ca custas colunnas pro sos gregos
antigos fint postas in su canale de Sitzilia, intro s'isula e s'Africa de su Nord, sa Tunisia de como e sa
Lybia de tando. Cun custu giambu de positzione torrat a contu su chi an semper contadu sos cartografos
antigos, e prus che àteru podet torrare in discussione su fatu de ube fit posta in beridade s'antiga
Tarshish, o Tartesso, sa tzitade isplendida de sa mineras de prata, nomenada finas dae sa Bibla chi finas a
como sos istudiosos poniant in Ispana, mancari chene peruna proa archeologica.
Sa famada istele fenitzia de Nora, in tamas, nomenat custa Tarshish (b-trsh) paris cun su nomene
antigu de sa Sardigna (b-shrd) lassende a cumprender chi est faeddende de su logu in ube est posta. Chi nde
l'apan battida dae s'Ispagna, cust'istele? Difitzile, comente difitzile paret a cuntestare, una via chi amus
torradu a ponner sas colunnas de Ercule (o Eracle comente lu giamaian sos gregos, o Melqart sos fenitzios) in
logu issoro, chi s'isula de Atlantide de sa cale faeddat Platone cun Critzia no siat sa Sardigna. Ispantados?
Si totu custu no bos paret in totu un'issoloriu, leghie su lìberu. A su nessi, in s'arrejonu chi faghet Frau,
totu sos contos torrant. Si cumintzat ca est un'isula manna e a palas de sas colunnas. Si sighit ca est
un'ìsula rica proite fit issa s'antiga Tartesso-Tarshish chi bogaiat dae sas terras minerales comente sa
prata e los bendiat pro sos cumertzios. E sas minettas contras a sas tzivilidades gregas e egitesas? E su
degollu mannu chi sas divinidades ghettan contras a Atlandide pro l'iscramentare de s'artivia sua? E sa ruina
de s'isula e de sa tzivilidade sua?
Frau in su traballu suo est istadu unu mastru in s'arte de tèsser sa trama pro dare impostas a
custas preguntas. Cun d'una tennica literada e zornalisticas de artu nivellu at misculadu tzitatziones de
fontes, intervistas frassas, paragulas beras, verbales, protzessos, protzedimentos, retzensiones antecipadas,
e meda àteru pro fraigare un'òbera chi consizamus meda pro ca est deghile prima 'e totu, e a pustis de
interessu pro totu su materiale istoricu e archeologicu manizadu. Chie la leghet at a imparare it'est unu
"tsunami", chi diat esser in giaponesu unu "maremotu" chi podet aer deruttu facas a su 1175 a in antis de
Cristos sa tzivilidade de "sos fraigadores de turres" (Tyrrenoi, chi ant dadu a pustis su nòmene finas a su
mare) e los at custrintos a si che fuire dae sos nuraghes e a chircare in aterue domo e patria. E torrat de
atualidade puru sa chistione de sos "Populos de su Mare", o "Superstistes de sas isulas" o "Abitadores de sas
isulas de su Birde Mannu", chi in cuncordu cun àteras repulas atacan s'Egitu de su faraone Ramsses III in su
1178 a in antis de Cristos comente ammentant sos geroglificos de su tempru de Medinet Habu, in Luxor, Egitu.
Sos gerogliflicos faeddan de "sardos" o "shardana" chi perden sa gherra e sun pintados cun sos navios de
batalla e cun sos carros prenos de feminas e pitzinnos comente zente chi est fuinde dae calchi cosa de malu e
est in disisperu. Dae ite fin fuinde ? Dae su "tsunami" chi aiat deruttu sa patria issoro calchi annu a in
antis e chi at cugutzadu su Campidanu e sas costerai de ludu?
Pro congruire si podet narrer chi no podemus esser seguros chi su chi iscriet Sergi Frau siat beru comente
at naradu calencunu in sa presentada de su lìberu fata chenabura colada 25 Ladamini in su liceo Lionora de
Arborea in Casteddu. Una trasmissione issientifica de sa Rai, Gaia, sabudu chi benit su 2 de Dognassantu l'at
a intregare unu servitziu ispetiale chi no andat pèrdidu. At a esser un'àtera occasione pro bider ite efetu
faghet totu sa chistione. Su chi contat pro nois est custu: s'interessu pro sa Sardigna si movet e andat a in
antis. Finas a calchi annu a como fimis zente chene limba, chene istoria, chene sentidus si no cussos de sos
populos chi no ant colonizzados. Como a cantu paret, cun istorias e cun mitos, semus fraighende calencuna
cosa de nou pro su passadu nostru: semus imparende a lu connoscher e a l'istimare.
Isperamus chi s'acordu chi sa zente at dadu a custu lìberu siat de intzidu a istoricos e archeologos pro chi iscrivan s'istoria cun su coro e no petzi cun su cherveddu.
S'istoria in fatis andat presentada a sa zente a manera chi la cumprendat, la bidat e s'appassionet.
Si nono, la tancamus in d'un'acorru pro paga zente. Totu sas richesas de Atlantide no balent s'istima chi unu populu podet dare
a sa cultura sua: cussu est su veru iscusorju chi servit a nois e chi devimus agattare.
