Lingua Sarda: Associazione notizie

Novembre 2002

LIMBASARDA - SOTZIU PRO S'IDENTIDADE

DOCUMENTU A SUPRA DE SAS URTIMAS NOVIDADES IN ARGUMENTU DE LIMBA SARDA

CHIE FAGHET AT SEMPER RESONE:

NOIS SEMUS CUN CHIE FAGHET

Chie faghet at semper resone. Ma a bisu nostru e non solu, in Sardigna pro sa chistione de sa limba si faeddat tropu e si faghet galu pagu. Sa chistione de sa limba sarda dae su 1971 a oe, paris cun meressimentos medas, at tentu una farta.

Cussa pro su sardu est istada una batalla de tziviltade fundada tropu a supra de sa "rivendicatzione" de sos deretos de limba de minoria (cosa pretzisa pro sa chistione in termines asolutos ma no bastante) prus chi no in su bisonzu de s'operatividade tennica de su mèdiu.

In tempus de oe, in fatis, sas limbas chi sunt o abarrant cumpetitivas sunt cussas chi resessent a esser "operativas" a artos e ispetzialisticos livellos de comunicazione e, prus galu, cussas chi sunt istrumentu de valores fortes de modernidade, de capassidade e de identidade.

Nois sardos chi amus gherradu pro fagher bessire a campu sas lezes de amparu, amus intregadu su bonu de sas energias pro otenner custa rivendicatzione, ismentighende unu atzigu chi bisonzaiat de pessare a s'operatividade de sa limba puru.

E duncas unu de sos resurtados feos est istadu chi, una via chi amus otentu sas lezes (su combinato-disposto de sa leze rezionale 26/97 e istatale 482/99), sa revesa limbistica chi s'isettaiat s'est agatada in abbas malas e arrenconende.

Ite faghimos como? Dae ube cumintzamus?

Si, pro nde narrer una, cras diamus a tenner su podere de cumandare s'obligu de bilinguismu in sas iscolas, o in sa publica amministrazione o in sos giornales, o in sa televisione, sa realidade est ca no tenimus unu numeru bastante de professores, giornalistas, funtzionarios e presentadores prontos.

Duncas si est zustu a sighire a contivizare sa sienda traditzionale de s'identidade chi prus connoschimus, est meda prus istrategicu como a intregare fortzas a custos battor setores de importu:

• a) publica amministrazione,
• b) formazione e istruzione,
• c) mèdios de comunicatzione de massa,
• d) Cheja (pro chie bi credet).

Galu pro cumprender bene andat ispiegadu chi custas sunt sas battor armas chi, manizzadas cun malesa, ant in su tempus derutu su sardu e chi como devimus imparare a manizare a s'imbesse nois pro torrare sa limba nostra e de sos babbos nostros, e isperamus de fizos nostros puru, in su logu chi meresset.

Chie faghet, in custos campos, duncas, pro ca est gasi dèbile e pìsile sa faina generale, at semper resone (est su casu de sa Provintzia de Nùgoro in custas dies) mancari bi podant esser carchi borta perigulos e trampas chi podent fagher dannu a sa chistione de sa limba puru.

A supra de sas dudas perou cumbenit a bi resonare totus in pare cun s'ispiritu democraticu de fraigare cosas bonas.

E cumbenit a lu fagher a in antis (e a sa cua puru ca sos certos publicos pro su sardu est menzus a los lassare a banda) in tamas de bi brigare a pustis comente, a dolu mannu, semus avesos a fagher.

Amus bistu totus chi sa cuntierra de su limbazu unificadu at fatu male a sa chistione de sa limba.

Como no tenimus un'istandard ufitziale e nemos de nois at bintu. Amus perdidu totus proite sos innimigos de su bilinguismu ant pòtidu narrer : "Abaidade comente sunt tontos e disunidos custos bilinguistas. Abaidade: su sardu no esistit: esistint sos dialetos ebia".

Unu discu betzu chi amus intesu àteras bortas!!!

S'ativismu de sos entes locales in su campu de sa limba sarda est una richesa e, podimus narrer, su "sarvamentu" de sa chistione de sa limba.

Sa comuna de Cuartu Sant'Aleni ha dadu dae su 1997 a su 2001 unu modellu de pulitica limbistica chi est como postu in proa (e andat bene meda!) dae sa Provintzia de Nùgoro (ufitziu pro sa limba, atos publicos, formatzione de sos impreados, atividade de atobios publicos e presentadas, iscola populare de limba, interventos fitianos in sos medios de comunicatzione publica).

Su dinare pro sas atividades in Quartu fit lòmpidu dae s'Unione Europea, mentras "sa Regione", isbelliada o male consizada, no at mai dadu importu e, a vias, at postu puru impedicos a custu afatèriu.

Calencunu no aiat cumpresu ca in Cuartu (cussorza urbana) bi fit unu "laboratoriu" regionale de importu pro sa limba sarda e no una cungrega campanilista.

Unu malutratare chi at dadu sos frutos feos suos in temas de LSU.

Ma su tempus cambiat sas cosas semper in bonu e como chi sa provintzia de Nùgoro (e paret in capas sa de Aristanis puru) at tentu s'azudu finantziariu dae su Ministeriu pro sa leze 482/99, brinchende in totu sa Regione, si ponent a s'atentu chistiones dilicadas pro su tempus bennidore chi atinant a su guvernu de sa pulitica limbistica sarda.

Comente si diat deper intender sa Regione brincada?

Ite at a fagher in su tempus bennidore giai ca, finas a pagos meses, nos cheriat cunvinchere de esser s'unica barriada de sa pulitica limbistica ca bi fit de "proporre" sa limba unificada?

At a abarrare frimma o s'at a mover como, bistu chi in passadu sa netzessidade de fagher sa LSU est bènnida a in antis finamentas de abberrer un'ufitziu prepostu o de fagher una cherta sotziulimbistica manna (comente ant naradu Zuliu Paulis e Emilia Calaresu) chi deviat servire pro base issientifica de sos issèberos?

Nemos, credo, podet esser gasi maccu de consizare a sa Regione de incausare sos atos guvernativos italianos chi la brincant (proite sa cumpententzia de sa limba est regionale chene duda peruna e sa delimitatzione in conca a sas provintzias est in dubbiu), gasi comente a su tempus aiat fatu sa "Regione" cun sos entes locales a su tempus de commissione limbistica unificadora.

Sos consizos feos sunt semper faddinas chi torran male a chie las faghet e battint dannos pro sa chistione intrega de sa limba.

Antzis, sa Regione diat deper cambiare in totu sa manera de si che cumportare, e diat deper chircare propiu in sos entes locales, comunas e provintzias mescamente, azudu, bideas e risorsas umanas chi sos assessorados regionales no resessent a dare, dimostrende chi su federalismu cheret praticadu in intro e sa Sardigna e non pedidu solu, a paragulas a s'ispissu, a s'Istadu.

S'Istadu peroù at brincadu a sa Regione. A su nessi pro nois custu podet bessire a esser perigulosu. Pro chi l'iscant bene totus, sas regiones Puglia e Piemonte (e no sunt a istatutu ispetziale) si che sunt giai mòvidas e ant firmadu cun su Ministeriu de sos Afarios Regionales unu protocollu de intesa chi afidat a issas sa "gestione" de sos finantziamentos.

Sa Regione Sardigna no l'at fatu galu e isperamus chi lu fatat in presse proite a sos natzionalitarios o a sos autonomistas ebia, no credo chi andet bene chi siat unu ministeriu italianu (dende su dinare) a ghiare sa pulitica limbistica sarda.

Si sos entes locales no sunt ghiados in fatis (e semus seguros chi sos democraticos presidente de sa provintzia nugoresa Frantziscu Licheri e s'assessore de sa cultura Toninu Rocca la pessant comente a nois) cun sa logica de "s'enclave tancadu e resistente", ma pessant a isperimentare una pulitica limbistica progressiva pro totu sa Sardigna, totu andat bene.

Ma si, pro totu custos imprabastulos legislativos e frenos puliticos, diat leare tretu in Sardigna una pulitica limbistica de sos "enclaves" de sa Sardigna de Intro ebia, rinuntziende a àteros territorios e mescamente a sas tzitades, diat esser una dannu mannu.

Si diat a criare una situatzione mala a guvernare proite totus tando diant cherrer criare s'enclave pro contu issoro. Totu su chi contat est s'ideologia: ite si pessat de fagher de sa Sardigna e a ube si cheret punnare cun su natzionalitarismu.

Si cherimus una sinza pulitica de identidade etno-rurale ebia, o si podimus inbetzes chircare unu modellu chi podat guvernare, cun pessamentos sardos e in limba sarda, totu sa cumplessidade limbistica e antropologica de sa Sardigna.

At a esser un'errore a lu fagher notare, ma fintzas a fagher creder chi sa Regione at zai fatu sa limba unificada cando in beridade est una proposta ebia, nos paret chi siat una manera de sighire a faddire chene tenner in contu sos imparos de sa vida.

Dimandamus iscusa in antecipu si calencunu s'at offender, ma nos paret un'issèberu chi faghet dannu propiu a sa chistione de s'unificatzione chi in tamas meresset de andare a in antis.

Naradu custu, b'at de crarire chi s'ente est liberu de impittare sa limba chi cheret.

In contu a sas propostas chi b'at de faghere pro sa situazione noa chi s'est criada:

• 1) Sa provintzia nugoresa andat cumplimentada e azudada. Sos chi s'interessant a su sardu no si perdant in contos e contigheddos de foghiles o in d'unu barochismu lessicale chene valore, ma parent fronte a sos problemas veros de su bilinguismu.
• 2) Est pretzisu a criare organismus sighende sa sinza de Cuartu e de sa Provintzia de Nùgoro ma segundu masiones "operativas" e no "rivendicativas". No serbint comitados pro pedire àteras lezes ma "atividades" in limba sarda.
• 3) No pedire nudda a sa Regione, ma azudare chie tenet responsabilidade pro fagher sos isseberos pretzisos pro sa dignidade de sa Natzione Sarda, de sa Regione chi la rapresentat e de sa limba sua.
• 4) Fagher cumprender a sa zente ca su bilinguismu no est sa libertade de faeddare sa limba, ma sa possibilidade de custringhere s'Istadu a la faeddare.
• 5) Fagher cumprender ca a su bilinguismu perfetu no serbint solu deghinas o chentinas de mini-espertos de faeddadas paesanas, o limbistas diletantes, ma prusu e prusu pessonale operativu chi faeddet e iscriet su sardu in cada setore de atividade. Servint cun urgentzia mastros e funtzionarios publicos.
• 6) Cunvinchere donzunu in s'atividade de triballu de cada die a faeddare, iscrivere, produire in sardu pro dare s'azudu a fagher una sotziedade e unu territoriu chi siat "sardu".
• 7) Fagher unu comitadu pro triballare e criare in Casteddu, Tatari, Igresias, Terranova, Lanusei e Seddori puru, organismus "operativus" e no "rivendicativus" pro su bilinguismu perfetu.

Su chi de bonu at sa provintzia de Nùgoro - e lu namos a boche arta ca in su sotziu nostru b'at medas tzitadinos suos disterrados in cussorzas urbanas - est ca tenet unu territoriu chi faeddat su sardu e respondet a sas puliticas limbisticas. Si sos puliticos nugoresos ant detzisu de si che torrare a leare sa tzentralidade chi aiant pèrdidu custu andat bene. Isperamus chi siat su fundamentu pro torrare a mòvere cun fortilesa pro mezorare sa chistione de su bilinguismu, e no un'àtera iscusa pro partzire galu sos sardos.

PRO SU SOTZIU LIMBASARDA

Su Presidente

Dr. Antoni Carai

Arriciu dae Antoni Carai su 18 de Dognassantus - FonteSarda 20 Novembre 2002

Dicius Antigus