Lingua Sarda - Associazione LimbaSarda Noas 2003-11-06 LSU - Notizie sulla scuola
Noas 2003-11-06
Notizie sulla Lingua Sarda Unificata (L.S.U)
Oggetto: FAULAS E FAULARZOS ISSUBRA SA CHISTIONE DE SA "LIMBA SARDA UNIFICADA"
Limbasarda - Sotziu pro s'Identidade
DOCUMENTU SUBRA SA CHISTIONE DE SA LSU
Amus lèghidu cun aficu su chi ant iscrittu argunos subra sa chistione de sa Limba Sarda Unificada.
Nos agradat sa passione, ma no semus de acordu cando imputant a custu sotziu e a àteros de èssere faularzos. Ca a
faddire in su mèritu imbetzes sunt issos l'amus a mustrare sena dudas in custas rias. No amus a nàrrere ca
sunt faularzos, ma chi la pessant divessamente dae nois. Sa fide "anabatista" e tzega chi calencunu intregat
a sos informadores suos, pro custa bia nessi, los at traitos faghendeli ghettare ludu a logu nettu. Su
consizu simpre chi nos intendimus de lis dare est de chircare de rispettare su parre diferente de sas
pessones, in sa forma, ma mescamente in sa sustantzia.
Nois, chi semus cumbintos de su bisonzu de s'istandardizzazione, naramus chi sa Lsu est una proposta chi
tenet fartas medas, e sigomente naschit (si est naschida.) cun "pecados originales" in su mètodo, in sa forma
e in sa sustantzia, proponimus chi sa Regione fatat una proposta noa prus "de mesu", cun s'acordu de tottus,
pro sas paghes. E custu ca sa LSU est unu triballu chi no at cumpridu totu sos passagios giuridicos e
amministrativos chi bi rechedet pro èssere leada a die de oe a cussideru comente proposta regionale
definitiva. Sos documentos chi sa domo de imprenta Condaghes (e chi sunt disponibiles in su situ
www.condaghes.com) at bogadu in custas dies cunfirmant sa tesi nostra e mustrat chi teniaiamus arresone finas
àteras bias cando calencunu, fatu a tzegu dae su fele, a pessadu bene de nos disfamiare.
1) A chie cuntestat (narende sena timoria chi est faula) su chi nois afirmamus chi sa cummissione
regionale cumpetente at iscorcorigadu su progetu de LSU, respondimus chi, a dolu mannu, si che sunt
abenturados in d'unu terrinu lissinosu pro sa connoschentzia issoro. No ant cumpresu bene sas cumpetentzias
de sa cummissione regionale. Di fatis, in su sistema sardu sa cummisione no at cumpetentzias legislativas "in
sede referente" ebbia, ma finas prerogativas de controllu e indiritzu "esecutivas". Diat èssere chi, a bias,
segundu sa lege, est òbrigu pro sos assessores in tzertos attos a leare su parre de sa cummisione. Duncas
cumbinat chi in cussa sede sa cummissione no fit preparende disinnos legislativos de imbiare a su cussizu, ma
fit esertzitende su podere chi li dat s'artėculu 12 de sa lege 26/97 in meritu de programmatzione culturale e
limbistica. Sa lege, comente ischint bene in s'Osservatoriu, narat a su comma duos ca s'aprovatzione de su
Pianu Triennale, documentu de programmatzione culturale e limbistica in ube aiant istichidu sa LSU, si podet
fàghere cando s'est: ".sentita la Commissione Consiliare competente.". Sa cummissione, no su Cunsizu. Duncas
cussu parre produit efetos e, di fatis, sende gasi sa lege, dae tando pro sa Regione sa LSU est abbarrada
lėttera morta. Si calencunu connoschet àteros atos regionales chi ufitzializant sa LSU, successivos a cussa
data, chi los boghet a foras antis de nàrrere chi sos àteros sunt faularzos.
2) A chie narat ca "sa cummissione no at botzadu sa LSU, ca sa cummisione no at perunu tėtulu de
intrare in mèritu de su traballu issientificu fattu", respondimus chi custa est petzi un'interpretatzione
(nois non s'abbassammus a nàrrere chi unu est faularzu si la pessat divessamente) chi chircat de minimare su
dannu fattu. Su documentu chi attestat su pàrrere est una lėttera de su presidente de su Consizu Regionale a
s'Assessore Regionale de s'Imparu Pùbricu datada 28 de su mese de Cabidanni 2001 (prot. 9662) chi narat "La
Commissione non condivide l'obiettivo, definito primario, di giungere in tempi relativamente brevi a compiere
il processo di unificazione linguistica, ritenendo la Commissione trattarsi di questione notoriamente molto
complessa e dibattuta e come tale necessitante di ulteriore approfondita discussione, maturazione temporale e
presa di coscienza da parte soprattutto delle comunità locali". Chi est non petzi sa "iscorcorigadura" de sa
LSU ma meda de prus: su refudu de un'organismu tėtulare de podere derivante dae una lege de su protzessu de
unificatzione inseridu in sa programmatzione!!! Comente a nàrrere chi sos unificadores impressidos e
afruddieris, su chi ant balanzadu est de fàghere espressare un'articulatzione de su Cunsizu Regionale contras
a s'unificatzione. "Della serie": comente fàghere unu piaghere a chie no bolet su sardu comunu. Chie est
fundamentalista de sei, abarrat gasi finas a cando li dant responsabilidades de guvernu. Ma cun su
fundamentalismu, comente est nòdidu, a guvernare bene no si resesset.
3) Pro custu sa Regione diat dèpere cunvocare un'àtera cummissione "pro sas paghes" a fàghere sas
mudas a sa LSU cun s'acordu de tottus. Ma in custu semus de acordu cun chie narat ca ".tocat a sa RAS de
detzidere ite fàghere de custa norma: de la fàghere aplicare, de l'abolire, de la mudare...". E duncas,
naramus, bidimus ite narat sa RAS ufitzialmente de totu custas cuntierras pro biere si nois semus a beru
faularzos chi "atacant sos chi triballant pro sa limba" o si calencunu est unu "setariu", e bostu. A s'in
capas, calencunu no connoschet galu su chi at decradu sa Giunta Regionale in sa detzidura n°17 de su
26.6.2003, in d'una relatzione imbiada a su Ministeriu cumpetente, proposta dae s'Assessoradu de s'Imparu
Pùbricu e aprovada liberamente dae totu sa Giunta. Finas dae s'assessore Onida. Su pessu ufitziale de sa
Regione est chi ".vi è la situazione della lingua standard sulla quale esiste una ipotesi-proposta
sottoscritta due anni fa da una commissione di esperti e conosciuta come Limba Sarda Unificada, intorno alla
quale si è sviluppato un aspro e acceso dibattito e che comunque non è stata adottata né dalla Giunta, né dal
Consiglio Regionale e anzi, in un passaggio cruciale del suo processo di adozione, è stata sfavorevolmente
giudicata dalla commissione consiliare competente. Nonostante ciò è stata adottata da un qualche ente quale
standard ufficiale regionale. Tale adozione non supportata dai necessari passaggi istituzionali, pur se non
illegittima a rigore di principio, ha creato una politica linguistica non governata e non uniforme, la quale
produce in altre realtà locali il timore per il repentino accantonamento delle varianti linguistiche. Tale
timore è stato esplicitato per iscritto alla Regione. L'Assessorato Regionale della Pubblca Istruzione. in
attesa di verificare i passaggi successivi della standardizzazione linguistica. ritiene non opportuno in
questa fase riproporre progetti basati essenzialmente sulla "normalizzazione" della lingua con l'utilizzo di
uno standard linguistico proposto quale "unificante", ma che in realtà è in questo momento frutto di
divisione in seno alla comunità linguistica sarda.". Comente a nàrrere s'interpretatzione autentica de sa
chistione. E tando, semus faularzos? O est faularza sa Giunta Regionale? O est faularzu Onida?
4) Comente s'est lòmpidu a custu? Diat èssere longu a torrare a costruire su protzedimentu
amministrativu chi at provocadu custu improddu. Bastu a nàrrere chi in sas cunvetziones fattas a sos 10
limbistas si prevediat prudentemente de aparitzare "un'ipotesi di normalizzazione ortografica della lingua
sarda e ... un progetto di unificazione linguistica ad esclusivo uso dell'assessorato." propriu cun su
pessamentu de sarvare s'Amministratzione dae criticas, cuntestatziones e atacos. Unu prudentzia giustificada
dae sa cumplessidade de sa chistione. Paritzos de sos limbistas de sa cummisione, una bia chi su progetu LSU
at balanzadu su votu de sa majoria de sos cumponentes, ant, a malu sentidu (bisonzu chi si che abaident sos
verbales), firmadu s'aprovatzione "cunditzionada" de su documentu cun s'improminta chi s'istandard podiat
èssere mudadu e chi, prus e prus, s'esseret pòtzidu isperimentare in s'assessoradu regionale "ebbia". De
prus, calencunu at fattu verbalizare criticas issientificas a subra de sa proposta.
5) Una bia chi s'istandard s'est presentadu in Arborea (mese de Nadale 2001) e at balanzadu, paris
cun curiosidade, criticas e refudos medas, diat èssere istadu menzus a torrare a biere sa cosa pro su bene de
sa resessida de s'unificatzione. Calencunu detzidet imbetzes chi s'ora est cumprida pro imprentare sa
proposta. Cun d'una simpre determinatzione dirigentziale, fundada a subra de una "nota assessoriale", si
individuat una cooperativa de imprenta nugoresa, e si li dat su dinare pro imprentare, a contu de sa Regione,
su libreteddu. Nudda de illegėtimu, pro caridade, però ismentighende cun pagu delicadesa s'impignu pigadu in
cummissione de no abèrrere a tottus un'istandard chi podiat èssere finas pagu atzetadu ponende in contu su
dibattitu internu verbalizau. Gasi si distruet unu progetu de unidade de sa limba sarda, e custu intendimus
cando iscriimus chi sa democratzia a bidu galu pagu a ite fàghere cun custa chistione.
6) Diat èssere de interessu de ischire si sos cumponentes de sa cummissione chi sunt galu de acordu
(e sunt pagos) ant pro cumbinatzione dae tando a como iscrittu in sardu, e si l'ant fattu si ant impreadu sa
LSU, e si non l'at fattu cale sardu ant impreadu. Ma custu sena malesa: petzi pro biere si bi credent galu a
su chi ant propostu. E sos chi difendent sa LSU iscrivende donzi die in italianu: A l'ischint su sardu? E si
no l'ischint ite cherent dae chie l'ischit? E si l'ischint proite iscrient in italianu? Sunt trint'annos
urulende "limba -limba" a sa luna e no l'ant galu imparadu? Est "polėticu" custu?
7) Totus ischint chi Vincenzo Orioles est ghiadore dae tempus meda de su Centru Internatzionale de
Pluringuismu de s'Universidade de Udine chi in argumentu de limbas de minoria no est s'urtima. E
contrariamente a su chi riferint argunos dae sa pubricatzione de su libru "La legislazione nazionale delle
minoranze linguistiche. Problemi, applicazioni e prospettive" (a cura di Vincenzo Orioles, Atti del Convegno
di Studi in ricordo di Giuseppe Francescato, Forum, Udine, 2003) si podet bogare a campu chi sos interventos
no sunt contras a s'istandardizzazione de sas limbas de minoria in generale, antzis de cussa friulana si nde
faeddat bene. Pro sa sarda Orioles imbetzes arresonat de "affrettata operazione di politica linguistica che
ha condotto la Regione Sardegna ad avallare la LSU come modello linguistico sovralocale per gli usi scritti."
e prus a in antis a rilevare "alcuni errori di impostazione dell'Amministrazione, criticabile intanto per
l'aver calato una scelta che in ogni caso avrebbe dovuto essere preceduta da una approfondita investigazione
dialettologica e sociolinguistica oltre che dal coinvolgimento preliminare della popolazione; sul piano
strettamente linguistico, poi, si rimprovera ai normalizzatori una scarsa trasparenza per aver contrabbandato
come varietà media un tipo linguistico che, a quanto emerge dai materiali presentati, si discosta ben poco
dalla macrovarietà logudorese". Chi est, cantu prus o mancu, su chi chie iscriet at sèmpere nadu e in cue si
bi podet imbènnere su metudu discutibile (e lu cherimus discutere si est una proposta, o nono?) de sa
proposta LSU chi est "politicu-sogetivu-pessonale", no est issientificu. Diat èssere istadu issientificu si
aiat decradadu sa beridade: su sèberu de unu logudoresu-nugoresu artificiale (ma non mesanu a intro de totu
su sardu) zai isperimentadu in sos annos dae una domo de imprenta nugoresa. Chie iscriet no est contras a
custu sèberu (antzis tenet un'ammiru e un'istima manna pro sa litteradura e sa limba logudoresa-nugoresa), ma
est contras a ànderas de politica limbistica chi seghent a foras sos campidanesos e cunfirment sa divisione
de su pòpulu sardu. Pro chistiones de sensibilidade culturale, democratzia limbistica e de ideales sardos. E
sas criticas, chi no sunt atacos, sunt fattas pro mezorare s'unificatzione ca si cumprendet ca custu est unu
probrema "politicu" puru.
8) Est comente si unu sėndigu incarrighet unu grustiu de geometras de li progetare unu ponte. Issos
firmant totus su progetu, ma sa Giunta e su Cunsizu s'abizant chi cuss'òbera no andat bene. Su progetu galu
balet? No. A fraigare su ponte si cumintzat? Nono. E tando ite est sutzessu a sa proposta de LSU? Istoppada
dae sa Regione, l'at leada un'àteru ente, comente chi esseret fatta, e at cumintzadu a fraigare su
pontigheddu suo. Curiosu a beru si amus bidu chi antis sa proposta fut "a uso esclusivo". E su dibattitu? E
sas chenscias? E sas dudas e sos ripessamentos de sos limbistas? Ant firmadu - si narat - ite cherent como? E
si sighit, in d'una chistione culturale dilicada comente cussa de una istandardizatzione a arresonare a
bideas grussas comente in d'una assemblea polėtica de sos Annos Setanta. Tèteros che pedra. Nois pensamus chi
in chistiones de cultura a tempos de oe, bidende sa cumplessidade de sa sotziedade sarda, cumbenit a èssere
prus possibilistas ca si podet finas mudare bidea, sentidu, fàghere passos a in antis o a segus, a manca e a
deretta. Nois puru, si nos cunvinchent mudamus parre. Si podet sèmpere arresonare, finas faddire e mudare. Ma
custu est su parre nostru. Non tottus la pessant gasi.
9) Nos ant contadu ca, in sos Annos Settanta, bi fint grefeddas polėticas de marxistas-leninistas
extra-parlamentares de Manca (unu assempru pro tottus "Stella Rossa") chi si unu no fit massimalista che a
issoro, li naraiant ca fit "fascista". Mancari cuddu fut unu comunista moderadu, o unu sotzialisa o unu
democraticu. E puru l'atacaiant ca fit diferente. A sa matessi manera, chie no est fanaticu de sa LSU bessit
a essere luego "nemigu de sa limba sarda". Est zustu custu? Bisonzu imbetzes chi siat crara sa netzessidade
de si documentare e de si cunfrontare cun tranchillade, amighentzia e ispėritu democraticu. A custa manera
finas custa cuntierra podet servire a totus nois po crèschere comente frades sardos prus cumprios, prus sanos
e prus unidos. Su chi contat no at èssere s'istandard chi nd'at a bessire a foras a sa fine de custu
dibàttitu, ma sos valores chi amus a sustenner cun custa limba. Nois contras a custu istandard in cantu
proposta polėtica no tenimus nudda. Antzis, amus sèmpere nadu chi, si sa Regione nos narat ca est cussu
s'istandard, lu sighimus ca semus politicamente rispettosos de s'istitutzione autonòmica nostra. Si podet
mudare idea pro colare dae "Stella Rossa" finas a sa Deretta anti-comunista, e non si podet mudare pro custu?
B'at àteros chi no la pessant gasi e usant sas istitutziones sena rispetu. A bi pessare siat.
10) E nois cherimus respondere a sa dimanda "pro ite totu custu atrivimentu contras a chie traballat
pro s'isvilupu de sa limba sarda?"e a sa duda sutile e foighinera chi semus imbidios e bostu. Paret chi semus
imbidiosos e antipolėticos e pro custu chi faghimus custa gherra. Ma chie est criticu pro sa Lsu est contras
a sa Limba Sarda? Est jai unu dogma intocabbile? No fit una proposta ebbia? No si podet discutere cun
documentos a sa manu? No, no est atrivimentu "contras", ma est su pessu liberu de chie cheret s'unidade de sa
limba sarda e liberamente cheret de podere nàrrere sa sua. Est su naturale de sos sardos chi cherent
averiguare e iscumbattare totu su chi lis reguardat. In prus totu sas vicendas de sa Lsu sunt pùbricas,
pagadas cun dinare pùbricu, e est zustu chi si podat dare unu parre in libertade, comente est pretzisu chi si
podat criticare documentende cun lealtade. Contras a cale si siat "golpe", in Sardigna, tenimus anticorpos
libertarios chi pro bona sorte nos amparant. Sa Regione in custos meses podiat cunvocare a fortza una
cummissione e mudare sa proposta ponende, ponimus, cussa de Teulada, de Busachi o de Orosei? Ma diat èssere
servidu a beru? O cumbenit a lòmpere a un'acordu cun su bonu de sos interessados antis chi calencunu lu fatat
a beru? Nois semus sèmpere prontos, proite si ischimus gherrare, ischimus abitare sas paghes puru. Ma chie
cheret guvernare sas politicas limbisticas, si est bonu a su guvernu o est abarradu a su tempus de sa
rivendicatzione ca fit prus fatzile, devet èssere capassu de non mudare unu possibile alleadu in d'unu
aversariu tostorrudu. Duncas, no est chistione de "bogare fune a sos atacos", ma, a una banda, de amindare a
fune curtza pro non lissinare in sos benatzos de sas pasturas anzenas, e a s'àtera de muntennere bruncu artu
pro no si fàghere mai pònnere su murrale. Dae nemos.
11) Est tempus de arranzare cussa proposta "botzada" pro la faghere a beru sa limba de totu sos
sardos, cun unu disinnu de politica limbistica de unidade "praticabile", non petzi "ideologicu e astratu" e
chi non seghet a foras a nemos. A una pregunta no ant galu respostu sos "balladores" de sa LSU: comente
cherent fàghere intrare sos campidanesos in su ballu tundu de s'istandardizzazione? O non los cherent ca non
sunt sardos? Ite idea de Sardigna tenent in conca?
Casteddu, su 6 de Sant'Andria 2003
Po su direttivu de Limbasarda - Sotziu pro s'identidade
Su Presidente
Antoni Carai
Immagini della Sardegna
Foto FonteSarda - Nuraghe di Barumini 2006 n. 39 scala interna
Dicius Antigus
Sezione Lingua Sarda - Data Ultimo Aggiornamento: 2010-02-05